मकरसंक्रांती

पूजा कधी करायची?

थोडक्यात माहिती

• इतर नावेसंक्रांत, उत्तरायण (गुजरात), पोंगल (तमिळनाडू), माघ बिहू (आसाम)
• कुठेसंपूर्ण भारत, प्रत्येक प्रदेशात वेगळ्या नावाने
• पूजा कोणाचीसूर्य
• एका ओळीतसूर्याचा मकर राशीत प्रवेश. तारीख सूर्यावर ठरते, म्हणून दरवर्षी १४ किंवा १५ जानेवारी.

मकरसंक्रांती, थोडं सविस्तर

1. ०१

   सणाविषयी

   आपले बहुतेक सण चंद्राच्या तिथीवर ठरतात. मकरसंक्रांत सूर्यावर ठरते: सूर्य धनू राशीतून मकर राशीत जातो तो दिवस. म्हणून ती जवळपास नेहमी १४ किंवा १५ जानेवारीलाच येते.

   तिळगूळ देताना म्हणतात, तिळगूळ घ्या, गोड गोड बोला. अर्थ सोपा: वर्षभरातले रुसवे-फुगवे विसरा, आणि नात्यात गोडवा ठेवा.

   आज काळे कपडे घालतात. एरवी सणाला काळा रंग टाळतात, पण भर थंडीत काळा रंग ऊब धरतो, म्हणून संक्रांतीला तोच शोभतो.

2. ०२

   भीष्मांनी पाहिलेली वाट

   महाभारतात भीष्म पितामहांना इच्छामरणाचा वर होता: मृत्यू कधी यावा हे ते स्वतः ठरवू शकत होते.

   कुरुक्षेत्रावर बाणांच्या शय्येवर पडल्यावरही त्यांनी प्राण सोडले नाहीत. सूर्याचे उत्तरायण सुरू होईपर्यंत, जवळपास अठ्ठावन्न रात्री, ते थांबले, आणि उत्तरायणात देह ठेवला.

   म्हणून उत्तरायण शुभ काळ मानतात, आणि परंपरेत मकरसंक्रांत ही त्याची सुरुवात. खगोलशास्त्राप्रमाणे सूर्याचे उत्तरायण २१ डिसेंबरलाच सुरू होते; संक्रांत राशीप्रवेशावर ठरते.

3. ०३

   महाराष्ट्रात आणि इतरत्र

   आदल्या दिवशी भोगी: तिळ लावलेली बाजरीची भाकरी, लोणी आणि भोगीची मिश्र भाजी. संक्रांतीला गुळाची पोळी आणि तिळाचे लाडू किंवा वड्या.

   स्त्रिया सुगड पुजतात आणि हळदीकुंकू करून एकमेकींना वाण देतात. हळदीकुंकवाचा हा काळ रथसप्तमीपर्यंत चालतो. लहान मुलांचे बोरन्हाण आणि नववधूची पहिली संक्रांत याच दिवसांत.

   दुसरा दिवस किंक्रांत: देवीने किंकरासुराचा वध केला तो दिवस, असे मानतात, म्हणून शुभकार्याला तो टाळतात.

   गुजरातमध्ये उत्तरायण म्हणजे पतंगांचा दिवस. तमिळनाडूत पोंगल, पंजाबात आदल्या रात्री लोहडी, आसाममध्ये माघ बिहू, आणि उत्तर प्रदेश, बिहारमध्ये खिचडी. सण एक, नावे अनेक.

पूजा कशी करायची?

थोडक्यात: सुगडाची पूजा, तिळगूळ आणि गुळाच्या पोळीचा नैवेद्य, आणि संध्याकाळी हळदीकुंकू: संक्रांत एवढ्यात पूर्ण.

1. १सकाळी लवकर स्नान करा.अनेक घरांत पाण्यात थोडे तीळ घालून स्नान करतात.
2. २काळे कपडे घाला: स्त्रिया काळी साडी, लहान मुलांना काळे कपडे.थंडीत काळा रंग ऊब देतो, म्हणून संक्रांतीला काळे कपडे.
3. ३सुगडांत हरभरे, उसाचे तुकडे, बोरे, गव्हाच्या ओंब्या आणि तीळ भरा.घरात पूर्वीपासून जशी पद्धत आहे, तशा संख्येने सुगडे ठेवा.
4. ४हळदीकुंकू आणि फुले वाहून सुगडांची पूजा करा, आणि ती देवाला अर्पण करा.पूजेनंतर सुगडांतले पदार्थ प्रसाद म्हणून वाटतात.
5. ५तिळगूळ आणि गुळाच्या पोळीचा नैवेद्य दाखवा.तिळाचे लाडू, वड्या किंवा तिळाचा हलवा, जे घरात होते ते.
6. ६घरच्यांना, मित्रांना आणि शेजाऱ्यांना तिळगूळ द्या: "तिळगूळ घ्या, गोड गोड बोला".तिळगूळ देताना झालेले रुसवे विसरा.
7. ७धान्य भरलेले एखादे सुगड किंवा अन्न दान करा.आज दानाला विशेष महत्त्व आहे.
8. ८संध्याकाळी सुवासिनींना हळदीकुंकवाला बोलवा, आणि तिळगूळ आणि वाण द्या.हे हळदीकुंकू रथसप्तमीपर्यंत चालते.

काय लागेल?टिक करत जा

• काळी साडी, आणि मुलांसाठी काळे कपडे
• मातीची छोटी सुगडे
• हरभरे, उसाचे तुकडे, बोरे, गव्हाच्या ओंब्या आणि तीळ
• हळद, कुंकू आणि फुले
• तिळगूळ (लाडू किंवा वड्या)
• गुळाची पोळी
• हळदीकुंकवासाठी वाण
• पतंगासाठी साधा सुती दोरा

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न