सण · श्रावण कृष्ण नवमी
गोपाळकाला २०२६
जन्माष्टमीच्या दुसऱ्या दिवशी गोपाळकाला: थरावर थर, आणि उंचावरची दहीहंडी फुटते. गोविंदा आला रे!
तारीख, तिथी आणि वेळा
वेळा दुबई नुसार. ॲपमध्ये तुमच्या शहराच्या वेळा.
शहरानुसार तारीख
या शहरांत तारीख वेगळी आहे; इतर शहरांत तीच.
पुढील वर्षी, २०२७
थोडक्यात माहिती
- इतर नावेदहीहंडी, काला
- कुठेमहाराष्ट्र, विशेषतः मुंबई, ठाणे, पुणे आणि कोकण
- पूजा कोणाचीबाळकृष्ण, गोपाळांचा सखा
- एका ओळीतबाळकृष्ण आणि त्याचे सवंगडी: उंचावरचे दही-लोणी, आणि सगळ्यांनी मिळून खाल्लेला काला.
गोपाळकाला, थोडं सविस्तर
- ०१
सणाविषयी
गोपाळ म्हणजे गायी राखणारा, आणि काला म्हणजे एकत्र मिसळणे. नावातच सगळा सण आहे.
काला म्हणजे प्रसाद: पोहे, लाह्या, दही, ताक, लोणचे आणि फळांचे तुकडे, सगळे एकत्र. कृष्णाला हा काला फार आवडायचा, असे म्हणतात.
आणि यातला धडा: एकट्याने हंडी फुटत नाही. एकमेकांच्या खांद्यावर उभे राहा, आणि जे मिळेल ते वाटून खा.
- ०२
लोणीचोर आणि त्याचे सवंगडी
गोकुळात बाळकृष्णाला लोणी चोरायची भारी सवय. म्हणून तर त्याचे नाव पडले लोणीचोर. त्याला सापडू नये म्हणून गवळणी दही-लोण्याची मडकी उंच टांगून ठेवायच्या.
पण कृष्ण हार मानणारा नव्हता. सवंगडी एकमेकांच्या खांद्यावर चढायचे, मानवी मनोरा रचायचे, आणि सगळ्यात वरून कृष्ण हंडी फोडायचा.
मग यमुनेच्या काठी सगळे बसायचे. प्रत्येकाने आणलेली शिदोरी एकत्र मिसळायची, आणि सगळ्यांनी मिळून खायची. तोच गोपाळकाला.
- ०३
महाराष्ट्रात आणि इतरत्र
गल्लोगल्ली उंचावर दहीहंडी बांधतात: दूध, दही, लोणी, फळे आणि पाणी भरलेली. गोविंदा पथके थरावर थर रचतात, आणि सगळ्यात वर एक लहानगा हंडी फोडतो. खाली प्रेक्षकांचा एकच गजर: आला रे आला, गोविंदा आला!
मुंबई, ठाणे आणि पुण्यात शेकडो पथके आणि हजारो लोक जमतात, आणि मोठी बक्षिसे लागतात. आता महिलांची पथकेही उतरतात.
कोकणात दहीकाला होतो. वारकरी संप्रदायात वारीची सांगता गोपाळकाल्यानेच होते, आणि कीर्तन महोत्सवाच्या शेवटी होणाऱ्या कीर्तनाला काल्याचे कीर्तन म्हणतात.
गुजरातमध्ये द्वारकेला अशीच माखन हंडी होते.
गोपाळकाला कसा साजरा करायचा
थोडक्यात: काला करा, देवाला दाखवा आणि सगळ्यांत वाटा; दहीहंडीला गेलात तर सुरक्षितता आधी.
- १पोहे भिजवा, आणि चण्याची डाळ आधी काही तास भिजत घाला.साहित्याची यादी खाली दिली आहे.
- २काला कालवा: पोहे, लाह्या, दही, ताक, लोणचे, भिजलेली डाळ, फळांचे तुकडे आणि थोडी साखर.लाह्या ज्वारीच्या किंवा भाताच्या, लोणचे लिंबाचे किंवा आंब्याचे: प्रत्येक घराचा काला थोडा वेगळा.
- ३आधी कृष्णाला काल्याचा नैवेद्य दाखवा.काल्याचा पहिला घास देवाचा.
- ४मग एका मोठ्या भांड्यातून सगळ्यांना वाटा.कृष्णाच्या काल्यात सगळ्यांचे अन्न एकत्र होते; तुमचाही तसाच.
- ५दहीहंडी पाहायला गेलात तर कठड्यामागे, मनोऱ्यापासून लांब उभे राहा.लहान मुलांचा हात धरा, आणि मोठ्या आवाजापासून त्यांचे कान जपा.
- ६तुम्ही गोविंदा पथकात असाल तर तुमच्या शहराचे नियम पाळा.वय, हंडीची उंची, हेल्मेट, सेफ्टी बेल्ट आणि खाली गाद्या: दरवर्षी गोविंदा जखमी होतात, म्हणून हे नियम. आधी सराव करा.
- ७पाणी आणि प्रथमोपचाराचे साहित्य जवळ ठेवा, आणि कोणी पडले तर लगेच मदत बोलवा.पडलेल्या गोविंदाचे डोके किंवा मान उचलू नका; प्रशिक्षित मदतीची वाट पाहा.
काय लागेल?टिक करत जा
९ पैकी ० तयार
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
लहान मुले मनोऱ्यावर चढू शकतात का?
न्यायालयांनी आणि राज्य सरकारने वयाची आणि उंचीची मर्यादा घातली आहे. तुमच्या ठिकाणी सध्या जे नियम लागू आहेत ते पाळा, आणि आयोजकांना विचारा.
दहीहंडीशिवाय गोपाळकाला साजरा करता येतो का?
हो. काला हाच आजचा गाभा: तो करा, देवाला दाखवा आणि घरच्यांबरोबर, शेजाऱ्यांबरोबर वाटा.
आजही उपवास असतो का?
नाही. उपवास कालच्या जन्माष्टमीचा. आजचा काला हा आनंदाने वाटून खाण्याचा प्रसाद आहे.
मुलांना घेऊन दहीहंडी कशी पाहायची?
गर्दीच्या कडेला, कठड्यामागे उभे राहा, मुलांचा हात सोडू नका, आणि भेटायची जागा आधी ठरवा. कान झाकायला कापूस किंवा इअरप्लग ठेवा.
ॲपमध्ये आठवण लावा
ॲप आदल्या दिवशी आणि त्या दिवशी सूचना पाठवते, इंटरनेट नसतानाही.