व्रत · वैशाख शुक्ल एकादशी
मोहिनी एकादशी २०२६
वैशाख शुद्ध एकादशी म्हणजे मोहिनी एकादशी. याच दिवशी विष्णूंनी मोहिनी रूप घेऊन देवांना अमृत वाटले, अशी श्रद्धा!
पुढील तारीख
वेळा ठाणे नुसार. ॲपमध्ये तुमच्या शहराच्या वेळा.
थोडक्यात माहिती
- इतर नावेवैशाख शुद्ध एकादशी
- कुठेसंपूर्ण भारत; तमिळ कॅलेंडरमध्ये वैकासी, मल्याळममध्ये एडवम महिन्यात
- पूजा कोणाचीविष्णू, मोहिनी रूपात
- एका ओळीतविष्णूंच्या मोहिनी रूपाची आठवण, आणि मोहातून सुटका करणारे व्रत.
मोहिनी एकादशी, थोडं सविस्तर
- ०१
सणाविषयी
समुद्रमंथनातून अमृत निघाले, आणि ते असुरांना आपल्याकडेच ठेवायचे होते. तेव्हा विष्णूंनी मोहिनी हे सुंदर स्त्रीरूप घेतले, असुरांना भुलवून अमृताचा कलश घेतला, आणि ते देवांना वाटले.
नाव मोहिनीचे, आणि व्रताचा अर्थ उलटा: मोहातून सुटका. पुराणात ही एकादशी संसारातल्या मोहाचे बंध सोडवते, असे सांगितले आहे.
आजचा धडा: ज्या गोष्टी आपल्याला भुलवतात, त्याच आपल्याला अडकवतात. एक दिवस त्यांच्यापासून दूर राहून बघा.
- ०२
धृष्टबुद्धीची कथा
सीतेच्या विरहाने दुःखी झालेल्या रामांना वसिष्ठ ऋषींनी ही कथा सांगितली. सरस्वतीच्या काठी भद्रावती नगरीत धनपाल नावाचा श्रीमंत आणि धर्मशील व्यापारी राहायचा. त्याने लोकांसाठी तळी खोदली, बागा केल्या. त्याला पाच मुलगे होते, आणि सगळ्यात धाकटा धृष्टबुद्धी पूर्ण वाया गेलेला.
जुगार, दारू, वडिलांच्या पैशांची उधळपट्टी. शेवटी धनपालाने त्याला घराबाहेर काढले. पैसे संपले, मित्र सोडून गेले, आणि तो चोऱ्या करू लागला. पकडला गेला, फटके खाल्ले, आणि शेवटी जंगलात पळाला.
वैशाख महिन्यात भटकत तो कौंडिण्य ऋषींच्या आश्रमात पोहोचला. ऋषी नुकतेच गंगेत स्नान करून आले होते, आणि त्यांच्या वस्त्रांचे काही थेंब त्याच्या अंगावर पडले. धृष्टबुद्धीने हात जोडून मार्ग विचारला. ऋषी म्हणाले: वैशाख शुद्ध एकादशीला, मोहिनी एकादशीला, पूर्ण उपवास कर. त्याने तो केला, आणि त्याची सगळी पापे धुतली गेली.
- ०३
महाराष्ट्रात आणि इतरत्र
घरी उपवास, विठ्ठलाची पूजा, तुळशीची पाने आणि फळांचा नैवेद्य. संध्याकाळी विष्णुसहस्रनाम किंवा भजन.
आज अन्नदानाला मान: धान्य, जेवण, किंवा गरजूंना कपडे.
दक्षिणेत ही एकादशी तमिळ वैकासी आणि मल्याळम एडवम महिन्यात येते. महिन्याचे नाव वेगळे, पण व्रत आणि कथा तीच.
पूजा कशी करायची?
थोडक्यात: आदल्या दिवशी हलके जेवा, एकादशीला उपवास आणि नामस्मरण, आणि द्वादशीला सूर्योदयानंतर पारणे.
- १आदल्या दिवशी, दशमीला, हलके जेवा.एकच साधे जेवण पुरे. रात्री जड काही नको, म्हणजे एकादशीला पोट हलके राहते.
- २पूजेसाठी तुळशीची पाने आदल्या दिवशीच काढून ठेवा.अनेक घरांत एकादशीला तुळस खुडत नाहीत.
- ३एकादशीला सकाळी स्नान करा आणि उपवासाचा संकल्प करा.मनात ठरवा: निर्जळ, फक्त पाणी, फळे आणि दूध, की एक वेळ फराळ.
- ४विष्णूची किंवा विठ्ठलाची पूजा करा.दिवा, उदबत्ती, गंध, फुले आणि तुळशीची पाने वाहा. फळे किंवा दुधाचा नैवेद्य दाखवा.
- ५ठरवलेला उपवास दिवसभर पाळा.तांदूळ, गहू, ज्वारी, बाजरी आणि डाळी टाळा. फराळ आधी देवाला दाखवा, मग खा.
- ६दिवस नामस्मरणात घालवा.हरिपाठ, विष्णुसहस्रनाम, भजन, किंवा या पानावरची त्या एकादशीची कथा.
- ७संध्याकाळी पुन्हा दिवा लावून आरती करा.अनेक जण रात्री भजन करत जागरण करतात. उद्या कामाला जायचे असेल तर थोडा वेळ पुरे.
- ८द्वादशीला सूर्योदयानंतर उपवास सोडा.पंचांगात पारण्याची वेळ दिली असेल तर ती पाळा. आधी देवाला नैवेद्य, मग जेवण.
काय लागेल?टिक करत जा
९ पैकी ० तयार
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
उपवासाला काय खाता येते?
तुम्ही कोणता उपवास धरला यावर अवलंबून: काहीच नाही, फक्त पाणी, फळे आणि दूध, किंवा एक वेळ फराळ. फराळात साबुदाणा, वरईची भगर, रताळी, बटाटे आणि शेंगदाणे चालतात. धान्ये आणि डाळी मात्र नाहीत.
पाणी पिऊ शकतो का?
हो, निर्जळ उपवास नसेल तर. सगळ्यात कडक उपवासात द्वादशीच्या सूर्योदयापर्यंत पाणीही नसते, पण बहुतेक जण सौम्य उपवास करतात.
उपवास कधी सोडायचा?
द्वादशीला सूर्योदयानंतर, याला पारणे म्हणतात. द्वादशीचा पहिला भाग, हरिवासर, सूर्योदयानंतरही चालू असेल तर तो संपेपर्यंत थांबा. पंचांगात ही वेळ दिलेली असते.
कधी कधी एकादशीच्या दोन तारखा का दिसतात?
तिथी कमी-जास्त झाल्यावर स्मार्त आणि भागवत (वारकरी) परंपरांचे नियम वेगळे पडतात, म्हणून दोन्ही एकादशी वेगवेगळ्या दिवशी येऊ शकतात. तुमच्या घराची परंपरा पाळा.
कोणी उपवास नाही केला तरी चालेल?
आजारी, गर्भवती, आणि ज्यांना आरोग्याचा त्रास आहे त्यांनी उपवास करायलाच हवा असे नाही. लहान मुले आणि वृद्धही. त्यांनी दूध आणि फळे घ्यावीत आणि नामस्मरण करावे. काही आजार असेल तर आधी डॉक्टरांना विचारा.
चुकून उपवास मोडला तर?
काळजी करू नका. देवाची क्षमा मागा, उरलेला दिवस नामस्मरणात घालवा आणि पुढची एकादशी नीट करा.
२०२६ च्या तारखा
या वर्षी 1 वेळा. ठाणे येथील वेळेनुसार.
२०२६ च्या शहरानुसार तारखा
सर्व तारखा सर्व शहरांत एकच आहेत.
२०२७ च्या तारखा
२०२७ मध्ये 1 वेळा. ठाणे येथील वेळेनुसार.
ॲपमध्ये आठवण लावा
ॲप आदल्या दिवशी आणि त्या दिवशी सूचना पाठवते, इंटरनेट नसतानाही.