पुत्रदा एकादशी २०२७

थोडक्यात माहिती

• इतर नावेपौष पुत्रदा एकादशी, वैकुंठ एकादशी (काही वर्षी, दक्षिण भारत)
• कुठेसंपूर्ण भारत; उत्तर भारतात विशेष लोकप्रिय
• पूजा कोणाचीनारायण (केशव)
• एका ओळीतया व्रताने सुकेतुमान राजाला मुलगा झाला: पुढच्या पिढीसाठी केलेली प्रार्थना.

पुत्रदा एकादशी, थोडं सविस्तर

1. ०१

   सणाविषयी

   पुत्रदा म्हणजे पुत्र देणारी. वर्षात अशा दोन एकादशी येतात: एक पौषात, एक श्रावणात. त्यांतली पौषातली उत्तर भारतात जास्त मानली जाते.

   आज अपत्याची इच्छा असलेली जोडपी उपवास करून विष्णूची पूजा करतात, आणि ज्यांना मुले आहेत, ते त्यांच्या कल्याणासाठी. जुन्या काळी मुलगा हवा असे, कारण पितरांचे श्राद्ध तोच करायचा.

   कथेतला धडा: राजा काळजीने सगळे सोडून निघाला, आणि वाटेतच त्याला उत्तर मिळाले. मनातली काळजी आत दाबून ठेवू नका; योग्य माणसांपर्यंत पोहोचा.

2. ०२

   सुकेतुमान राजाची कथा

   भद्रावती नगरीचा राजा सुकेतुमान आणि राणी शैब्या यांना मूल नव्हते. आपल्यानंतर पितरांना तर्पण कोण देणार, या काळजीने राजा खचून गेला. पितरांनाही तीच चिंता होती.

   एके दिवशी तो एकटाच घोड्यावरून घनदाट जंगलात निघून गेला. भूक-तहानेने व्याकूळ होऊन फिरताना त्याला मानससरोवरासारखे, कमळांनी भरलेले एक तळे दिसले, आणि काठावर ऋषींचे आश्रम.

   राजाने ऋषींना वंदन केले. ते म्हणाले: आम्ही दहा विश्वेदेव, इथे स्नानाला आलो आहोत. आज पुत्रदा एकादशी आहे: हे व्रत कर. राजाने पूर्ण उपवास केला, द्वादशीला पारणे करून ऋषींना नमस्कार केला, आणि घरी परतला. पुढे राणी शैब्याला मुलगा झाला.

3. ०३

   महाराष्ट्रात आणि इतरत्र

   महाराष्ट्रात ही एकादशीही नेहमीसारखी: उपवास आणि विठ्ठलाचे भजन. अपत्याची इच्छा असलेली जोडपी आज हे व्रत खास करून करतात.

   दक्षिण भारतात धनु महिन्यातली शुद्ध एकादशी वैकुंठ एकादशी म्हणून साजरी होते. ती कधी मोक्षदा एकादशीला येते, तर कधी याच पुत्रदा एकादशीला.

   त्या दिवशी श्रीरंगम आणि तिरुमलाच्या मंदिरांत वर्षातून एकदाच उघडणारे वैकुंठ द्वार उघडते.

   उत्तर भारतात ही पौषातली पुत्रदा जास्त लोकप्रिय आहे; इतर राज्यांत श्रावणातल्या पुत्रदेला जास्त मान.

पूजा कशी करायची?

थोडक्यात: आदल्या दिवशी हलके जेवा, एकादशीला उपवास आणि नामस्मरण, आणि द्वादशीला सूर्योदयानंतर पारणे.

1. १आदल्या दिवशी, दशमीला, हलके जेवा.एकच साधे जेवण पुरे. रात्री जड काही नको, म्हणजे एकादशीला पोट हलके राहते.
2. २पूजेसाठी तुळशीची पाने आदल्या दिवशीच काढून ठेवा.अनेक घरांत एकादशीला तुळस खुडत नाहीत.
3. ३एकादशीला सकाळी स्नान करा आणि उपवासाचा संकल्प करा.मनात ठरवा: निर्जळ, फक्त पाणी, फळे आणि दूध, की एक वेळ फराळ.
4. ४विष्णूची किंवा विठ्ठलाची पूजा करा.दिवा, उदबत्ती, गंध, फुले आणि तुळशीची पाने वाहा. फळे किंवा दुधाचा नैवेद्य दाखवा.
5. ५ठरवलेला उपवास दिवसभर पाळा.तांदूळ, गहू, ज्वारी, बाजरी आणि डाळी टाळा. फराळ आधी देवाला दाखवा, मग खा.
6. ६दिवस नामस्मरणात घालवा.हरिपाठ, विष्णुसहस्रनाम, भजन, किंवा या पानावरची त्या एकादशीची कथा.
7. ७संध्याकाळी पुन्हा दिवा लावून आरती करा.अनेक जण रात्री भजन करत जागरण करतात. उद्या कामाला जायचे असेल तर थोडा वेळ पुरे.
8. ८द्वादशीला सूर्योदयानंतर उपवास सोडा.पंचांगात पारण्याची वेळ दिली असेल तर ती पाळा. आधी देवाला नैवेद्य, मग जेवण.

काय लागेल?टिक करत जा

• विष्णू किंवा विठ्ठलाची प्रतिमा
• तुळशीची पाने (आदल्या दिवशी काढलेली)
• फुले
• गंध
• निरांजन आणि तूप
• उदबत्ती
• नैवेद्यासाठी फळे किंवा दूध
• हरिपाठ किंवा विष्णुसहस्रनामाचे पुस्तक
• फराळासाठी: साबुदाणा, वरई, शेंगदाणे, रताळी, बटाटे

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न