व्रत · आश्विन शुक्ल एकादशी
पाशांकुशा एकादशी २०२६
आश्विन शुद्ध एकादशी म्हणजे पाशांकुशा एकादशी: दसऱ्यानंतरची एकादशी. पापावर अंकुश ठेवणारे व्रत!
पुढील तारीख
वेळा नागपूर नुसार. ॲपमध्ये तुमच्या शहराच्या वेळा.
थोडक्यात माहिती
- इतर नावेपापांकुशा एकादशी
- कुठेसंपूर्ण भारत
- पूजा कोणाचीपद्मनाभ (विष्णू)
- एका ओळीतहत्तीला अंकुश, तसे पापाला हे व्रत: आयुष्यभर हिंसा केलेल्या शिकाऱ्यालाही यानेच मुक्ती मिळाली.
पाशांकुशा एकादशी, थोडं सविस्तर
- ०१
सणाविषयी
पाश म्हणजे फास आणि अंकुश म्हणजे हत्तीला वळवणारा अंकुश. हत्तीसारख्या मोठ्या पापालाही हे व्रत वळवते, अशी श्रद्धा.
आज कमळनाभ विष्णूंची, पद्मनाभाची पूजा होते. उपवास नेहमीसारखा, रात्री जागरण आणि नामस्मरण, आणि पारणे द्वादशीला.
या एकादशीत दानालाही मान: अन्न, तीळ, पाणी, छत्री आणि पादत्राणे, आपल्या ऐपतीप्रमाणे. आजचा धडा: उशीर कधीच झालेला नसतो, वळायचे ठरवले की वाट सापडते.
- ०२
क्रोधन शिकाऱ्याची कथा
विंध्य पर्वतात क्रोधन नावाचा एक क्रूर शिकारी राहत होता. आयुष्यभर त्याने हिंसा केली आणि प्राणी मारले.
म्हातारपणी त्याला मृत्यूची आणि यमराजाच्या शिक्षेची भीती वाटू लागली. तो अंगिरा ऋषींच्या आश्रमात गेला आणि विचारले: नरकातून सुटायचा काही मार्ग आहे का?
अंगिरा ऋषींनी त्याला आश्विन शुद्ध पक्षातली पाशांकुशा एकादशी करायला सांगितले. क्रोधनाने मनापासून उपवास, जागरण आणि विष्णूपूजा केली. हत्तीला अंकुश लागावा तसे त्याचे पाप नष्ट झाले, आणि आयुष्याच्या शेवटी तो वैकुंठाला गेला.
- ०३
महाराष्ट्रात आणि इतरत्र
नवरात्र आणि दसरा नुकतेच संपलेले असतात, आणि चार दिवसांनी कोजागिरी पौर्णिमा. सणांच्या या दिवसांत ही एकादशी उपवासाचा एक शांत दिवस.
घरी उपवास, विठ्ठलाची पूजा, आणि रात्री हरिनाम. काही जण आज अन्न किंवा कपडे दान करतात.
महाराष्ट्रात आणि उत्तरेत महिना एकच: शुद्ध पक्षाचे नाव दोन्ही पद्धतींत सारखेच असते, म्हणून ही सगळीकडे आश्विन शुक्ल एकादशी.
पूजा कशी करायची?
थोडक्यात: आदल्या दिवशी हलके जेवा, एकादशीला उपवास आणि नामस्मरण, आणि द्वादशीला सूर्योदयानंतर पारणे.
- १आदल्या दिवशी, दशमीला, हलके जेवा.एकच साधे जेवण पुरे. रात्री जड काही नको, म्हणजे एकादशीला पोट हलके राहते.
- २पूजेसाठी तुळशीची पाने आदल्या दिवशीच काढून ठेवा.अनेक घरांत एकादशीला तुळस खुडत नाहीत.
- ३एकादशीला सकाळी स्नान करा आणि उपवासाचा संकल्प करा.मनात ठरवा: निर्जळ, फक्त पाणी, फळे आणि दूध, की एक वेळ फराळ.
- ४विष्णूची किंवा विठ्ठलाची पूजा करा.दिवा, उदबत्ती, गंध, फुले आणि तुळशीची पाने वाहा. फळे किंवा दुधाचा नैवेद्य दाखवा.
- ५ठरवलेला उपवास दिवसभर पाळा.तांदूळ, गहू, ज्वारी, बाजरी आणि डाळी टाळा. फराळ आधी देवाला दाखवा, मग खा.
- ६दिवस नामस्मरणात घालवा.हरिपाठ, विष्णुसहस्रनाम, भजन, किंवा या पानावरची त्या एकादशीची कथा.
- ७संध्याकाळी पुन्हा दिवा लावून आरती करा.अनेक जण रात्री भजन करत जागरण करतात. उद्या कामाला जायचे असेल तर थोडा वेळ पुरे.
- ८द्वादशीला सूर्योदयानंतर उपवास सोडा.पंचांगात पारण्याची वेळ दिली असेल तर ती पाळा. आधी देवाला नैवेद्य, मग जेवण.
काय लागेल?टिक करत जा
९ पैकी ० तयार
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
उपवासाला काय खाता येते?
तुम्ही कोणता उपवास धरला यावर अवलंबून: काहीच नाही, फक्त पाणी, फळे आणि दूध, किंवा एक वेळ फराळ. फराळात साबुदाणा, वरईची भगर, रताळी, बटाटे आणि शेंगदाणे चालतात. धान्ये आणि डाळी मात्र नाहीत.
पाणी पिऊ शकतो का?
हो, निर्जळ उपवास नसेल तर. सगळ्यात कडक उपवासात द्वादशीच्या सूर्योदयापर्यंत पाणीही नसते, पण बहुतेक जण सौम्य उपवास करतात.
उपवास कधी सोडायचा?
द्वादशीला सूर्योदयानंतर, याला पारणे म्हणतात. द्वादशीचा पहिला भाग, हरिवासर, सूर्योदयानंतरही चालू असेल तर तो संपेपर्यंत थांबा. पंचांगात ही वेळ दिलेली असते.
कधी कधी एकादशीच्या दोन तारखा का दिसतात?
तिथी कमी-जास्त झाल्यावर स्मार्त आणि भागवत (वारकरी) परंपरांचे नियम वेगळे पडतात, म्हणून दोन्ही एकादशी वेगवेगळ्या दिवशी येऊ शकतात. तुमच्या घराची परंपरा पाळा.
कोणी उपवास नाही केला तरी चालेल?
आजारी, गर्भवती, आणि ज्यांना आरोग्याचा त्रास आहे त्यांनी उपवास करायलाच हवा असे नाही. लहान मुले आणि वृद्धही. त्यांनी दूध आणि फळे घ्यावीत आणि नामस्मरण करावे. काही आजार असेल तर आधी डॉक्टरांना विचारा.
चुकून उपवास मोडला तर?
काळजी करू नका. देवाची क्षमा मागा, उरलेला दिवस नामस्मरणात घालवा आणि पुढची एकादशी नीट करा.
२०२६ च्या तारखा
या वर्षी 1 वेळा. नागपूर येथील वेळेनुसार.
२०२६ च्या शहरानुसार तारखा
या शहरांत खालील तारखा नागपूर पेक्षा वेगळ्या आहेत; इतर तारखा तशाच.
२०२७ च्या तारखा
२०२७ मध्ये 1 वेळा. नागपूर येथील वेळेनुसार.
ॲपमध्ये आठवण लावा
ॲप आदल्या दिवशी आणि त्या दिवशी सूचना पाठवते, इंटरनेट नसतानाही.