व्रत · भाद्रपद कृष्ण एकादशी
इंदिरा एकादशी २०२६
भाद्रपद वद्य एकादशी म्हणजे इंदिरा एकादशी: पितृपक्षातली एकादशी. पितरांसाठी केले जाणारे व्रत!
पुढील तारीख
वेळा नागपूर नुसार. ॲपमध्ये तुमच्या शहराच्या वेळा.
थोडक्यात माहिती
- इतर नावेआश्विन कृष्ण एकादशी (उत्तर भारत)
- कुठेसंपूर्ण भारत; उत्तर भारतात आश्विन कृष्ण एकादशी म्हणून
- पूजा कोणाचीशालिग्राम आणि हृषीकेश (विष्णू)
- एका ओळीतमुलाने केलेल्या या एकादशीने वडिलांना यमलोकातून मुक्ती मिळाली.
इंदिरा एकादशी, थोडं सविस्तर
- ०१
सणाविषयी
महाराष्ट्रात भाद्रपद वद्य पक्ष म्हणजे पितृपक्ष: सर्वपित्री अमावास्येपर्यंत पितरांचे स्मरण. इंदिरा एकादशी याच पंधरवड्यात येते.
म्हणून या एकादशीत पितरांनाही स्थान: दुपारी पितरांसाठी तर्पण, आणि शालिग्रामाची पूजा. उपवास नेहमीसारखा, रात्री जागरण, आणि पारणे द्वादशीला.
आजचा धडा: आपण जे आहोत, ते आधीच्या पिढ्यांमुळे. त्यांच्यासाठी एक दिवस देणे, हीच कृतज्ञता.
- ०२
राजा इंद्रसेनाची कथा
सत्ययुगात माहिष्मती नगरीत राजा इंद्रसेन राज्य करत होता: प्रजेचा रक्षक आणि विष्णूंचा भक्त. एक दिवस त्याच्या सभेत नारद मुनी आले.
नारद म्हणाले: यमलोकात मी तुझे वडील पाहिले. ते धर्माने जगले, पण एकदा त्यांनी एकादशीचा उपवास वेळेआधी सोडला, म्हणून ते तिथे आहेत. त्यांचा निरोप आहे: बाळा, येणारी इंदिरा एकादशी कर, दान दे, म्हणजे मी वर जाईन.
नारदांनी सांगितल्याप्रमाणे इंद्रसेनाने आप्तांसह व्रत केले: दशमीला एकभुक्त, एकादशीला उपवास, तर्पण आणि जागरण, आणि द्वादशीला पारणे. आकाशातून फुलांचा वर्षाव झाला, आणि इंद्रसेनाने वडिलांना गरुडावर बसून वैकुंठाकडे जाताना पाहिले.
- ०३
महाराष्ट्रात आणि इतरत्र
पितृपक्षात घरोघरी पितरांचे श्राद्ध होते: पिंडदान, आणि कावळ्याला घास. कावळ्याने घास घेतला की पितरांना पोचले, अशी श्रद्धा.
कथेत गायीलाही पितरांचा पिंड दिला जातो. घरी उपवास, शालिग्राम किंवा विठ्ठलाची पूजा, आणि आपल्या ऐपतीप्रमाणे दान.
उत्तर भारतात महिना पौर्णिमेला संपतो, म्हणून तिथे पितृपक्ष आश्विनात येतो, आणि ही आश्विन कृष्ण एकादशी. नाव, कथा आणि व्रत तेच.
पूजा कशी करायची?
थोडक्यात: आदल्या दिवशी हलके जेवा, एकादशीला उपवास आणि नामस्मरण, आणि द्वादशीला सूर्योदयानंतर पारणे.
- १आदल्या दिवशी, दशमीला, हलके जेवा.एकच साधे जेवण पुरे. रात्री जड काही नको, म्हणजे एकादशीला पोट हलके राहते.
- २पूजेसाठी तुळशीची पाने आदल्या दिवशीच काढून ठेवा.अनेक घरांत एकादशीला तुळस खुडत नाहीत.
- ३एकादशीला सकाळी स्नान करा आणि उपवासाचा संकल्प करा.मनात ठरवा: निर्जळ, फक्त पाणी, फळे आणि दूध, की एक वेळ फराळ.
- ४विष्णूची किंवा विठ्ठलाची पूजा करा.दिवा, उदबत्ती, गंध, फुले आणि तुळशीची पाने वाहा. फळे किंवा दुधाचा नैवेद्य दाखवा.
- ५ठरवलेला उपवास दिवसभर पाळा.तांदूळ, गहू, ज्वारी, बाजरी आणि डाळी टाळा. फराळ आधी देवाला दाखवा, मग खा.
- ६दिवस नामस्मरणात घालवा.हरिपाठ, विष्णुसहस्रनाम, भजन, किंवा या पानावरची त्या एकादशीची कथा.
- ७संध्याकाळी पुन्हा दिवा लावून आरती करा.अनेक जण रात्री भजन करत जागरण करतात. उद्या कामाला जायचे असेल तर थोडा वेळ पुरे.
- ८द्वादशीला सूर्योदयानंतर उपवास सोडा.पंचांगात पारण्याची वेळ दिली असेल तर ती पाळा. आधी देवाला नैवेद्य, मग जेवण.
काय लागेल?टिक करत जा
९ पैकी ० तयार
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
पितृपक्षातल्या या एकादशीला वेगळे काय करतात?
हा उपवास पितरांसाठी करतात. दुपारी पितरांना तर्पण करा, शक्य तितके दान करा, आणि उपवासाचे पुण्य त्यांना अर्पण करा.
उपवासाला काय खाता येते?
तुम्ही कोणता उपवास धरला यावर अवलंबून: काहीच नाही, फक्त पाणी, फळे आणि दूध, किंवा एक वेळ फराळ. फराळात साबुदाणा, वरईची भगर, रताळी, बटाटे आणि शेंगदाणे चालतात. धान्ये आणि डाळी मात्र नाहीत.
पाणी पिऊ शकतो का?
हो, निर्जळ उपवास नसेल तर. सगळ्यात कडक उपवासात द्वादशीच्या सूर्योदयापर्यंत पाणीही नसते, पण बहुतेक जण सौम्य उपवास करतात.
उपवास कधी सोडायचा?
द्वादशीला सूर्योदयानंतर, याला पारणे म्हणतात. द्वादशीचा पहिला भाग, हरिवासर, सूर्योदयानंतरही चालू असेल तर तो संपेपर्यंत थांबा. पंचांगात ही वेळ दिलेली असते.
कधी कधी एकादशीच्या दोन तारखा का दिसतात?
तिथी कमी-जास्त झाल्यावर स्मार्त आणि भागवत (वारकरी) परंपरांचे नियम वेगळे पडतात, म्हणून दोन्ही एकादशी वेगवेगळ्या दिवशी येऊ शकतात. तुमच्या घराची परंपरा पाळा.
कोणी उपवास नाही केला तरी चालेल?
आजारी, गर्भवती, आणि ज्यांना आरोग्याचा त्रास आहे त्यांनी उपवास करायलाच हवा असे नाही. लहान मुले आणि वृद्धही. त्यांनी दूध आणि फळे घ्यावीत आणि नामस्मरण करावे. काही आजार असेल तर आधी डॉक्टरांना विचारा.
चुकून उपवास मोडला तर?
काळजी करू नका. देवाची क्षमा मागा, उरलेला दिवस नामस्मरणात घालवा आणि पुढची एकादशी नीट करा.
२०२६ च्या तारखा
या वर्षी 1 वेळा. नागपूर येथील वेळेनुसार.
२०२६ च्या शहरानुसार तारखा
सर्व तारखा सर्व शहरांत एकच आहेत.
२०२७ च्या तारखा
२०२७ मध्ये 1 वेळा. नागपूर येथील वेळेनुसार.
ॲपमध्ये आठवण लावा
ॲप आदल्या दिवशी आणि त्या दिवशी सूचना पाठवते, इंटरनेट नसतानाही.