सफला एकादशी २०२७

थोडक्यात माहिती

• इतर नावेपौष कृष्ण एकादशी (उत्तर भारत)
• कुठेसंपूर्ण भारत; उत्तर भारतात पौष कृष्ण एकादशी म्हणून
• पूजा कोणाचीनारायण (विष्णू)
• एका ओळीतनकळत केलेल्या एकादशीनेही लुंपकाचे आयुष्य बदलले: या व्रताचे फळ वाया जात नाही.

सफला एकादशी, थोडं सविस्तर

1. ०१

   सणाविषयी

   सफला म्हणजे फळ देणारी. आजच्या पूजेतही फळांनाच मान: नारायणाला ताजी फळे, धूप आणि तुपाचे दिवे अर्पण करतात.

   त्यातही तुपाचा दिवा आजचा खास मानला जातो, आणि रात्री जागरण. उपवास नेहमीसारखा, आणि पारणे द्वादशीला.

   कथेतला धडा: वाट कितीही चुकली असली, तरी परत यायचा रस्ता बंद नसतो. एक दिवस मनापासून देवासमोर ठेवा, पुढचे तो पाहतो.

2. ०२

   लुंपकाची कथा

   चंपावती नगरीत महिष्मत राजा राज्य करत होता. त्याचा थोरला मुलगा लुंपक मात्र वाया गेलेला: देवांची आणि भक्तांची टिंगल करायचा. शेवटी राजाने त्याला राज्यातून हाकलून दिले.

   लुंपक जंगलात एका जुन्या वडाखाली राहू लागला. ते झाड विष्णूंना प्रिय आहे, हे त्याला ठाऊकही नव्हते. दिवसा शिकार, रात्री नगरात चोरी. एकदा दशमीच्या रात्री थंडीने तो गारठला, झोप लागली नाही, आणि दुसऱ्या दिवशी शिकारीची ताकदच उरली नाही.

   त्याने जमिनीवर पडलेली फळे गोळा केली, आणि सूर्यास्ताला ती वडाच्या मुळाशी ठेवून म्हणाला: हरी, ही फळे स्वीकार. रात्रभर तो जागाच राहिला, आणि नकळत त्याची पूर्ण एकादशी झाली. द्वादशीच्या सकाळी त्याच्यापुढे एक घोडा उभा होता, आणि आवाज आला: घरी जा, वडिलांकडे. लुंपक बदलून परतला, आणि पुढे त्यानेच राज्य सांभाळले.

3. ०३

   महाराष्ट्रात आणि इतरत्र

   महाराष्ट्रात मार्गशीर्ष हा आधीच व्रतांचा महिना: गुरुवारचे महालक्ष्मी व्रत याच महिन्यात असते. सफला एकादशी या महिन्याच्या दुसऱ्या पंधरवड्यात येते.

   घरी उपवास, विठ्ठलाची पूजा, आणि आजच्या कथेला साजेसा फळांचा नैवेद्य. संध्याकाळी देवापुढे तुपाचा दिवा.

   उत्तर भारतात महिना पौर्णिमेला संपतो, म्हणून तिथे हीच पौष कृष्ण एकादशी. नाव, कथा आणि व्रत तेच.

पूजा कशी करायची?

थोडक्यात: आदल्या दिवशी हलके जेवा, एकादशीला उपवास आणि नामस्मरण, आणि द्वादशीला सूर्योदयानंतर पारणे.

1. १आदल्या दिवशी, दशमीला, हलके जेवा.एकच साधे जेवण पुरे. रात्री जड काही नको, म्हणजे एकादशीला पोट हलके राहते.
2. २पूजेसाठी तुळशीची पाने आदल्या दिवशीच काढून ठेवा.अनेक घरांत एकादशीला तुळस खुडत नाहीत.
3. ३एकादशीला सकाळी स्नान करा आणि उपवासाचा संकल्प करा.मनात ठरवा: निर्जळ, फक्त पाणी, फळे आणि दूध, की एक वेळ फराळ.
4. ४विष्णूची किंवा विठ्ठलाची पूजा करा.दिवा, उदबत्ती, गंध, फुले आणि तुळशीची पाने वाहा. फळे किंवा दुधाचा नैवेद्य दाखवा.
5. ५ठरवलेला उपवास दिवसभर पाळा.तांदूळ, गहू, ज्वारी, बाजरी आणि डाळी टाळा. फराळ आधी देवाला दाखवा, मग खा.
6. ६दिवस नामस्मरणात घालवा.हरिपाठ, विष्णुसहस्रनाम, भजन, किंवा या पानावरची त्या एकादशीची कथा.
7. ७संध्याकाळी पुन्हा दिवा लावून आरती करा.अनेक जण रात्री भजन करत जागरण करतात. उद्या कामाला जायचे असेल तर थोडा वेळ पुरे.
8. ८द्वादशीला सूर्योदयानंतर उपवास सोडा.पंचांगात पारण्याची वेळ दिली असेल तर ती पाळा. आधी देवाला नैवेद्य, मग जेवण.

काय लागेल?टिक करत जा

• विष्णू किंवा विठ्ठलाची प्रतिमा
• तुळशीची पाने (आदल्या दिवशी काढलेली)
• फुले
• गंध
• निरांजन आणि तूप
• उदबत्ती
• नैवेद्यासाठी फळे किंवा दूध
• हरिपाठ किंवा विष्णुसहस्रनामाचे पुस्तक
• फराळासाठी: साबुदाणा, वरई, शेंगदाणे, रताळी, बटाटे

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न