व्रत · फाल्गुन कृष्ण एकादशी
पापमोचनी एकादशी २०२६
फाल्गुन वद्य एकादशी म्हणजे पापमोचनी एकादशी: पापातून सोडवणारी. वर्षातली ही शेवटची एकादशी, आणि मग गुढीपाडवा!
पुढील तारीख
वेळा मुंबई नुसार. ॲपमध्ये तुमच्या शहराच्या वेळा.
थोडक्यात माहिती
- इतर नावेपापमोचिनी एकादशी
- कुठेसंपूर्ण भारत; उत्तर भारतात चैत्र कृष्ण एकादशी म्हणून
- पूजा कोणाचीविष्णू; महाराष्ट्रात विठ्ठल
- एका ओळीततपात चुकलेला ऋषी आणि शाप मिळालेली अप्सरा, दोघेही या व्रताने मुक्त झाले.
पापमोचनी एकादशी, थोडं सविस्तर
- ०१
सणाविषयी
पाप म्हणजे चूक, आणि मोचन म्हणजे सुटका. फाल्गुनाच्या वद्य पक्षातली ही एकादशी, वर्ष संपतानाची.
उपवास नेहमीसारखा, आणि पारणे द्वादशीला. नवे वर्ष सुरू होण्याआधी मन मोकळे करायचा हा दिवस.
कथेतला धडा: चूक घडली, तर दोष दुसऱ्यावर टाकू नका. ती मान्य करा, आणि सुधारायचा मार्ग शोधा. शाप देणारा आणि शाप घेणारी, दोघांनाही इथे प्रायश्चित्त करावे लागते.
- ०२
मेधावी ऋषी आणि मंजुघोषा
वसंतात फुलांनी बहरलेल्या एका वनात च्यवन ऋषींचा मुलगा मेधावी तप करत होता. मंजुघोषा नावाची अप्सरा दूर तंबू ठोकून तंबोऱ्यावर गात होती, आणि कामदेवाने तिला साथ दिली. मेधावीचे तप भंगले.
तो तिच्याबरोबर राहिला, दिवस-रात्रीचे भान हरपून. सत्तावन्न वर्षे उलटली, आणि त्याला वाटले, एक क्षणच गेला. ती निघाली तेव्हा त्याला वेळेचा हिशोब लागला. रागाने त्याने तिला पिशाच होण्याचा शाप दिला.
मंजुघोषाने गयावया केली, आणि मेधावीने तिला पापमोचनी एकादशी सांगितली. मग तो वडिलांकडे गेला. च्यवन म्हणाले: तूही हेच व्रत कर. दोघांनी उपवास केला. मेधावीचे तप परत आले, आणि मंजुघोषा शापातून सुटून स्वर्गात परतली.
- ०३
महाराष्ट्रात आणि इतरत्र
वारकरी नेहमीप्रमाणे उपवास, हरिपाठ आणि विठ्ठलाचे भजन करतात.
होळी आणि रंगपंचमीनंतरची ही एकादशी. काही दिवसांतच गुढीपाडव्याला नवे वर्ष सुरू होते.
उत्तर भारतात महिना पौर्णिमेला संपतो, म्हणून तिथे हीच चैत्र कृष्ण एकादशी. नाव आणि कथा मात्र तीच.
पूजा कशी करायची?
थोडक्यात: आदल्या दिवशी हलके जेवा, एकादशीला उपवास आणि नामस्मरण, आणि द्वादशीला सूर्योदयानंतर पारणे.
- १आदल्या दिवशी, दशमीला, हलके जेवा.एकच साधे जेवण पुरे. रात्री जड काही नको, म्हणजे एकादशीला पोट हलके राहते.
- २पूजेसाठी तुळशीची पाने आदल्या दिवशीच काढून ठेवा.अनेक घरांत एकादशीला तुळस खुडत नाहीत.
- ३एकादशीला सकाळी स्नान करा आणि उपवासाचा संकल्प करा.मनात ठरवा: निर्जळ, फक्त पाणी, फळे आणि दूध, की एक वेळ फराळ.
- ४विष्णूची किंवा विठ्ठलाची पूजा करा.दिवा, उदबत्ती, गंध, फुले आणि तुळशीची पाने वाहा. फळे किंवा दुधाचा नैवेद्य दाखवा.
- ५ठरवलेला उपवास दिवसभर पाळा.तांदूळ, गहू, ज्वारी, बाजरी आणि डाळी टाळा. फराळ आधी देवाला दाखवा, मग खा.
- ६दिवस नामस्मरणात घालवा.हरिपाठ, विष्णुसहस्रनाम, भजन, किंवा या पानावरची त्या एकादशीची कथा.
- ७संध्याकाळी पुन्हा दिवा लावून आरती करा.अनेक जण रात्री भजन करत जागरण करतात. उद्या कामाला जायचे असेल तर थोडा वेळ पुरे.
- ८द्वादशीला सूर्योदयानंतर उपवास सोडा.पंचांगात पारण्याची वेळ दिली असेल तर ती पाळा. आधी देवाला नैवेद्य, मग जेवण.
काय लागेल?टिक करत जा
९ पैकी ० तयार
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
उपवासाला काय खाता येते?
तुम्ही कोणता उपवास धरला यावर अवलंबून: काहीच नाही, फक्त पाणी, फळे आणि दूध, किंवा एक वेळ फराळ. फराळात साबुदाणा, वरईची भगर, रताळी, बटाटे आणि शेंगदाणे चालतात. धान्ये आणि डाळी मात्र नाहीत.
पाणी पिऊ शकतो का?
हो, निर्जळ उपवास नसेल तर. सगळ्यात कडक उपवासात द्वादशीच्या सूर्योदयापर्यंत पाणीही नसते, पण बहुतेक जण सौम्य उपवास करतात.
उपवास कधी सोडायचा?
द्वादशीला सूर्योदयानंतर, याला पारणे म्हणतात. द्वादशीचा पहिला भाग, हरिवासर, सूर्योदयानंतरही चालू असेल तर तो संपेपर्यंत थांबा. पंचांगात ही वेळ दिलेली असते.
कधी कधी एकादशीच्या दोन तारखा का दिसतात?
तिथी कमी-जास्त झाल्यावर स्मार्त आणि भागवत (वारकरी) परंपरांचे नियम वेगळे पडतात, म्हणून दोन्ही एकादशी वेगवेगळ्या दिवशी येऊ शकतात. तुमच्या घराची परंपरा पाळा.
कोणी उपवास नाही केला तरी चालेल?
आजारी, गर्भवती, आणि ज्यांना आरोग्याचा त्रास आहे त्यांनी उपवास करायलाच हवा असे नाही. लहान मुले आणि वृद्धही. त्यांनी दूध आणि फळे घ्यावीत आणि नामस्मरण करावे. काही आजार असेल तर आधी डॉक्टरांना विचारा.
चुकून उपवास मोडला तर?
काळजी करू नका. देवाची क्षमा मागा, उरलेला दिवस नामस्मरणात घालवा आणि पुढची एकादशी नीट करा.
२०२६ च्या तारखा
या वर्षी 1 वेळा. मुंबई येथील वेळेनुसार.
२०२६ च्या शहरानुसार तारखा
या शहरांत खालील तारखा मुंबई पेक्षा वेगळ्या आहेत; इतर तारखा तशाच.
२०२७ च्या तारखा
२०२७ मध्ये 1 वेळा. मुंबई येथील वेळेनुसार.
ॲपमध्ये आठवण लावा
ॲप आदल्या दिवशी आणि त्या दिवशी सूचना पाठवते, इंटरनेट नसतानाही.