आमलकी एकादशी २०२६

थोडक्यात माहिती

• इतर नावेफाल्गुन शुद्ध एकादशी, रंगभरी एकादशी (काशी)
• कुठेसंपूर्ण भारत; काशीत रंगभरी एकादशी
• पूजा कोणाचीविष्णू, आणि आवळ्याचे झाड
• एका ओळीतआवळ्याच्या झाडात विष्णूचा वास, अशी श्रद्धा. आज झाडाला पाणी घालून त्याची पूजा.

आमलकी एकादशी, थोडं सविस्तर

1. ०१

   सणाविषयी

   आमलक म्हणजे आवळा. हा दिवस एका झाडाचा आहे: आवळ्यात विष्णू राहतात, आणि काही परंपरांत लक्ष्मीही, अशी श्रद्धा.

   सकाळी स्नान, आवळ्याच्या झाडाला पाणी, पूजा, आणि उपवास. पारणे नेहमीप्रमाणे द्वादशीला. आवळ्याचे झाड जवळ नसेल, तर तुळशीची पूजा करावी, असे कथाच सांगते.

   यातला धडा साधा: जे झाड आपल्याला आरोग्य देते, त्याचे आभार मानायचे. आयुर्वेदात आवळा आणि त्रिफळा यांचे महत्त्व आपल्याला माहीतच आहे.

2. ०२

   शिकारी आणि राजा वसुरथ

   वैदिश राज्यात राजा चित्ररथ आणि सगळी प्रजा एकादशी करत. फाल्गुनात सगळे नदीत स्नान करून विष्णूच्या देवळात जात, जिथे आवळ्याचे झाड होते. झाडाची आणि परशुरामाची पूजा, आणि रात्रभर दिवे, भजन आणि जागरण.

   त्याच रात्री एक दमलेला, भुकेला शिकारी तिथे लपून बसला. पूजा आणि हरिकथा ऐकता ऐकता त्याची रात्र जागून गेली. सकाळी तो घरी जाऊन जेवला. नकळत घडलेल्या त्या उपवासाने आणि जागरणाने पुढच्या जन्मी तो जयंती नगरीचा राजा वसुरथ झाला.

   एकदा शिकारीत वाट चुकलेला वसुरथ झाडाखाली झोपला. त्याच्यावर शत्रूंनी हल्ला केला, पण त्यांची शस्त्रे त्याला लागेनात. तेवढ्यात त्याच्या देहातून एक तेजस्वी देवी प्रकटली आणि तिने सगळ्या शत्रूंचा अंत केला. आकाशवाणी झाली: जो निःस्वार्थपणे शरण येतो, त्याचे रक्षण केशव करतो.

3. ०३

   महाराष्ट्रात आणि इतरत्र

   वारकरी नेहमीप्रमाणे उपवास, हरिपाठ आणि विठ्ठलाचे भजन करतात. जिथे आवळ्याचे झाड आहे, तिथे सकाळी त्याला पाणी आणि पूजा.

   या एकादशीनंतर होळीची खरी लगबग सुरू होते. चार दिवसांनी फाल्गुन पौर्णिमेला होळी पेटते.

   काशीत हीच रंगभरी एकादशी: शिव पार्वतीचे गौना करून काशीला परततात, अशी श्रद्धा. काशी विश्वनाथाच्या पालखीवर गुलाल उधळतात, आणि तिथली होळी आजपासून सुरू होते.

पूजा कशी करायची?

थोडक्यात: आदल्या दिवशी हलके जेवा, एकादशीला उपवास आणि नामस्मरण, आणि द्वादशीला सूर्योदयानंतर पारणे.

1. १आदल्या दिवशी, दशमीला, हलके जेवा.एकच साधे जेवण पुरे. रात्री जड काही नको, म्हणजे एकादशीला पोट हलके राहते.
2. २पूजेसाठी तुळशीची पाने आदल्या दिवशीच काढून ठेवा.अनेक घरांत एकादशीला तुळस खुडत नाहीत.
3. ३एकादशीला सकाळी स्नान करा आणि उपवासाचा संकल्प करा.मनात ठरवा: निर्जळ, फक्त पाणी, फळे आणि दूध, की एक वेळ फराळ.
4. ४विष्णूची किंवा विठ्ठलाची पूजा करा.दिवा, उदबत्ती, गंध, फुले आणि तुळशीची पाने वाहा. फळे किंवा दुधाचा नैवेद्य दाखवा.
5. ५ठरवलेला उपवास दिवसभर पाळा.तांदूळ, गहू, ज्वारी, बाजरी आणि डाळी टाळा. फराळ आधी देवाला दाखवा, मग खा.
6. ६दिवस नामस्मरणात घालवा.हरिपाठ, विष्णुसहस्रनाम, भजन, किंवा या पानावरची त्या एकादशीची कथा.
7. ७संध्याकाळी पुन्हा दिवा लावून आरती करा.अनेक जण रात्री भजन करत जागरण करतात. उद्या कामाला जायचे असेल तर थोडा वेळ पुरे.
8. ८द्वादशीला सूर्योदयानंतर उपवास सोडा.पंचांगात पारण्याची वेळ दिली असेल तर ती पाळा. आधी देवाला नैवेद्य, मग जेवण.

काय लागेल?टिक करत जा

• विष्णू किंवा विठ्ठलाची प्रतिमा
• तुळशीची पाने (आदल्या दिवशी काढलेली)
• फुले
• गंध
• निरांजन आणि तूप
• उदबत्ती
• नैवेद्यासाठी फळे किंवा दूध
• हरिपाठ किंवा विष्णुसहस्रनामाचे पुस्तक
• फराळासाठी: साबुदाणा, वरई, शेंगदाणे, रताळी, बटाटे

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न