रमा एकादशी २०२६

थोडक्यात माहिती

• इतर नावेरंभा एकादशी
• कुठेसंपूर्ण भारत; उत्तर भारतात कार्तिक कृष्ण एकादशी म्हणून
• पूजा कोणाचीविष्णू; महाराष्ट्रात विठ्ठल
• एका ओळीतदिवाळीआधीची एकादशी: श्रद्धेने केलेल्या उपवासाचे फळ टिकते, ही कथा.

रमा एकादशी, थोडं सविस्तर

1. ०१

   सणाविषयी

   प्रत्येक पंधरवड्याला एकादशी येते, आणि प्रत्येकीला स्वतःचे नाव आणि कथा असते. आश्विनाच्या वद्य पक्षातली ही रमा, आणि लगेच वसुबारस आणि दिवाळी.

   उपवास नेहमीसारखाच: एकादशीला अन्नधान्य नाही, आणि पारणे द्वादशीला सूर्योदयानंतर.

   या एकादशीची कथा एका गोष्टीवर भर देते: उपवास फक्त पोटाचा नसतो, मनाचा असतो. मन लावून केलेले छोटे व्रतही मोठे फळ देते, आणि ते फळ दुसऱ्यालाही देता येते.

2. ०२

   चंद्रभागा आणि शोभन

   राजा मुचुकुंदाच्या राज्यात एकादशीला कोणीही जेवत नसे. त्याची मुलगी चंद्रभागा हिचा पती शोभन अशक्त होता. तो एकादशीलाच सासरी आला. चंद्रभागा म्हणाली, खायचे असेल तर इथून जा. शोभनने उपवास धरला, पण भूक-तहान सोसवेना, आणि द्वादशीच्या सूर्योदयाला त्याचा मृत्यू झाला.

   उपवासाच्या पुण्याने शोभनला मंदराचल पर्वतावर देवांच्या नगरीसारखे राज्य मिळाले. एकदा सोमशर्मा नावाचा ब्राह्मण तिथे पोहोचला, आणि शोभनला पाहून थक्क झाला. शोभन म्हणाला: मी उपवास श्रद्धेविना केला, म्हणून हे राज्य टिकणारे नाही. चंद्रभागेला सांगा.

   चंद्रभागा वामदेव ऋषींच्या आश्रमातून शोभनकडे पोहोचली. ती म्हणाली: आठ वर्षांची होते तेव्हापासून मी प्रत्येक एकादशी श्रद्धेने केली आहे. ते सगळे पुण्य मी तुम्हाला देते. आणि शोभनचे राज्य कायमचे झाले.

3. ०३

   महाराष्ट्रात आणि इतरत्र

   वारकरी महिन्यातल्या दोन्ही एकादशी करतात: उपवास, हरिपाठ, आणि गळ्यात तुळशीची माळ. रमा एकादशीही त्याला अपवाद नाही, फराळाच्या तयारीत असली तरी!

   घरोघरी दिवाळीची लगबग असते. अनेक घरांत आजपासूनच पणत्या, आकाशकंदील आणि फराळाची तयारी पूर्ण होते, आणि वसुबारसेने दिवाळी सुरू होते. काही वर्षी वसुबारस आणि रमा एकादशी एकाच दिवशी येतात.

   उत्तर भारतात महिना पौर्णिमेला संपतो, म्हणून तिथे हीच कार्तिक कृष्ण एकादशी. नाव आणि कथा मात्र तीच.

पूजा कशी करायची?

थोडक्यात: आदल्या दिवशी हलके जेवा, एकादशीला उपवास आणि नामस्मरण, आणि द्वादशीला सूर्योदयानंतर पारणे.

1. १आदल्या दिवशी, दशमीला, हलके जेवा.एकच साधे जेवण पुरे. रात्री जड काही नको, म्हणजे एकादशीला पोट हलके राहते.
2. २पूजेसाठी तुळशीची पाने आदल्या दिवशीच काढून ठेवा.अनेक घरांत एकादशीला तुळस खुडत नाहीत.
3. ३एकादशीला सकाळी स्नान करा आणि उपवासाचा संकल्प करा.मनात ठरवा: निर्जळ, फक्त पाणी, फळे आणि दूध, की एक वेळ फराळ.
4. ४विष्णूची किंवा विठ्ठलाची पूजा करा.दिवा, उदबत्ती, गंध, फुले आणि तुळशीची पाने वाहा. फळे किंवा दुधाचा नैवेद्य दाखवा.
5. ५ठरवलेला उपवास दिवसभर पाळा.तांदूळ, गहू, ज्वारी, बाजरी आणि डाळी टाळा. फराळ आधी देवाला दाखवा, मग खा.
6. ६दिवस नामस्मरणात घालवा.हरिपाठ, विष्णुसहस्रनाम, भजन, किंवा या पानावरची त्या एकादशीची कथा.
7. ७संध्याकाळी पुन्हा दिवा लावून आरती करा.अनेक जण रात्री भजन करत जागरण करतात. उद्या कामाला जायचे असेल तर थोडा वेळ पुरे.
8. ८द्वादशीला सूर्योदयानंतर उपवास सोडा.पंचांगात पारण्याची वेळ दिली असेल तर ती पाळा. आधी देवाला नैवेद्य, मग जेवण.

काय लागेल?टिक करत जा

• विष्णू किंवा विठ्ठलाची प्रतिमा
• तुळशीची पाने (आदल्या दिवशी काढलेली)
• फुले
• गंध
• निरांजन आणि तूप
• उदबत्ती
• नैवेद्यासाठी फळे किंवा दूध
• हरिपाठ किंवा विष्णुसहस्रनामाचे पुस्तक
• फराळासाठी: साबुदाणा, वरई, शेंगदाणे, रताळी, बटाटे

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न