कामिका एकादशी २०२६

थोडक्यात माहिती

• इतर नावेश्रावण कृष्ण एकादशी (उत्तर भारत)
• कुठेसंपूर्ण भारत; उत्तर भारतात श्रावण कृष्ण एकादशी म्हणून
• पूजा कोणाचीगदाधर विष्णू, आणि तुळस
• एका ओळीतब्रह्महत्येसारख्या मोठ्या पापातूनही सुटका देणारे व्रत, आणि तुळशीपूजेचा दिवस.

कामिका एकादशी, थोडं सविस्तर

1. ०१

   सणाविषयी

   पुराणात या एकादशीचे माहात्म्य ब्रह्मदेवांनी नारदांना सांगितले, आणि तेच कृष्णांनी युधिष्ठिराला. शंख, चक्र, गदा आणि कमळ धारण केलेल्या चतुर्भुज गदाधराची आज पूजा.

   आज तुळशीला विशेष महत्त्व: तिच्या नुसत्या दर्शनाने पाप धुतले जाते, आणि तिला पाणी घालणाऱ्याला यमाची भीती नाही, असे पुराण सांगते. उपवास नेहमीसारखा, आणि पारणे द्वादशीला.

   कथेतला धडा: रागाच्या एका क्षणाचे ओझे आयुष्यभर वाहावे लागू शकते. चूक झाली तर ती मान्य करा, आणि सुधारायचा मार्ग शोधा.

2. ०२

   तापट माणसाची कथा

   एका गावात एक तापट माणूस राहायचा. एके दिवशी एका ब्राह्मणाशी त्याचे भांडण झाले, आणि रागाच्या भरात त्याच्या हातून त्या ब्राह्मणाचा जीव गेला.

   ब्रह्महत्येच्या पापाने तो खचला. त्याने ब्राह्मणाचे अंत्यसंस्कार करायचे ठरवले, पण गावच्या ब्राह्मणांनी त्याला अडवले, आणि त्याच्या घरी जेवायलाही नकार दिला.

   उपाय विचारायला तो एका ऋषींकडे गेला. ऋषी म्हणाले: कामिका एकादशीचे व्रत कर. त्याने ते व्रत केले, आणि रात्री स्वप्नात विष्णूंनी येऊन त्याला ब्रह्महत्येच्या दोषातून मुक्त केले.

3. ०३

   महाराष्ट्रात आणि इतरत्र

   आषाढीनंतर पंधरा दिवसांनी ही एकादशी येते. घरी नेहमीचा उपवास आणि विठ्ठलाचे दर्शन, आणि तुळशी वृंदावनापाशी खास पूजा.

   तुळशीपुढे अखंड तुपाचा दिवा लावणाऱ्याचे पुण्य चित्रगुप्तही मोजू शकत नाही, असे पुराण म्हणते. आज तुळशीचे रोप लावणेही पुण्याचे मानतात.

   कृष्णापुढे तुपाचा किंवा तिळाच्या तेलाचा दिवा लावणेही आज खास मानले जाते.

   उत्तर भारतात ही श्रावण कृष्ण एकादशी, म्हणजे तिथल्या श्रावणातली पहिली एकादशी.

पूजा कशी करायची?

थोडक्यात: आदल्या दिवशी हलके जेवा, एकादशीला उपवास आणि नामस्मरण, आणि द्वादशीला सूर्योदयानंतर पारणे.

1. १आदल्या दिवशी, दशमीला, हलके जेवा.एकच साधे जेवण पुरे. रात्री जड काही नको, म्हणजे एकादशीला पोट हलके राहते.
2. २पूजेसाठी तुळशीची पाने आदल्या दिवशीच काढून ठेवा.अनेक घरांत एकादशीला तुळस खुडत नाहीत.
3. ३एकादशीला सकाळी स्नान करा आणि उपवासाचा संकल्प करा.मनात ठरवा: निर्जळ, फक्त पाणी, फळे आणि दूध, की एक वेळ फराळ.
4. ४विष्णूची किंवा विठ्ठलाची पूजा करा.दिवा, उदबत्ती, गंध, फुले आणि तुळशीची पाने वाहा. फळे किंवा दुधाचा नैवेद्य दाखवा.
5. ५ठरवलेला उपवास दिवसभर पाळा.तांदूळ, गहू, ज्वारी, बाजरी आणि डाळी टाळा. फराळ आधी देवाला दाखवा, मग खा.
6. ६दिवस नामस्मरणात घालवा.हरिपाठ, विष्णुसहस्रनाम, भजन, किंवा या पानावरची त्या एकादशीची कथा.
7. ७संध्याकाळी पुन्हा दिवा लावून आरती करा.अनेक जण रात्री भजन करत जागरण करतात. उद्या कामाला जायचे असेल तर थोडा वेळ पुरे.
8. ८द्वादशीला सूर्योदयानंतर उपवास सोडा.पंचांगात पारण्याची वेळ दिली असेल तर ती पाळा. आधी देवाला नैवेद्य, मग जेवण.

काय लागेल?टिक करत जा

• विष्णू किंवा विठ्ठलाची प्रतिमा
• तुळशीची पाने (आदल्या दिवशी काढलेली)
• फुले
• गंध
• निरांजन आणि तूप
• उदबत्ती
• नैवेद्यासाठी फळे किंवा दूध
• हरिपाठ किंवा विष्णुसहस्रनामाचे पुस्तक
• फराळासाठी: साबुदाणा, वरई, शेंगदाणे, रताळी, बटाटे

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न