अजा एकादशी २०२६

थोडक्यात माहिती

• इतर नावेअन्नदा एकादशी, भाद्रपद कृष्ण एकादशी (उत्तर भारत)
• कुठेसंपूर्ण भारत; उत्तर भारतात भाद्रपद कृष्ण एकादशी म्हणून
• पूजा कोणाचीहृषीकेश (विष्णू)
• एका ओळीतसंकटातही सत्य न सोडणाऱ्या हरिश्चंद्राचे दुःख या एकादशीने संपले.

अजा एकादशी, थोडं सविस्तर

1. ०१

   सणाविषयी

   आज विष्णूंची हृषीकेश रूपात पूजा होते: इंद्रियांचा स्वामी. मन आणि इंद्रिये ताब्यात ठेवायचा हा दिवस.

   उपवास नेहमीसारखा, रात्री जागरण, आणि पारणे द्वादशीला. या एकादशीची कथा ऐकली तरी पुण्य मिळते, अशी श्रद्धा.

   कथेतला धडा: सत्याची वाट कधी कधी फार कठीण असते. पण ती सोडली नाही, तर दिवस पुन्हा फिरतात.

2. ०२

   राजा हरिश्चंद्राची कथा

   हरिश्चंद्र हा सत्य आणि प्रामाणिकपणासाठी प्रसिद्ध सम्राट. पण दैवाने त्याचे राज्य गेले, आणि त्याला पत्नी चंद्रमती आणि मुलगा लोहिताश्व यांनाही विकावे लागले.

   तो स्वतः स्मशानाचा रखवालदार झाला. तरीही त्याने सत्य सोडले नाही. अनेक वर्षे गेली, आणि एक दिवस तो विचारात बुडला: यातून सुटका कशी?

   तेव्हा गौतम ऋषी तिथून जात होते. त्यांनी सांगितले: सात दिवसांनी अजा एकादशी आहे, उपवास कर आणि रात्रभर जाग. हरिश्चंद्राने तसे केले, आणि त्याचे पाप नाहीसे झाले. पत्नी आणि मुलगा परत मिळाले, आणि राज्यही.

3. ०३

   महाराष्ट्रात आणि इतरत्र

   श्रावणात महाराष्ट्रात व्रतांची रेलचेल असते, आणि अजा एकादशी गोकुळाष्टमीनंतर काही दिवसांनी येते. घरी उपवास आणि विठ्ठलाची पूजा.

   हरिश्चंद्राची कथा महाराष्ट्राला खास जवळची: दादासाहेब फाळके यांनी याच कथेवर राजा हरिश्चंद्र (१९१३) हा चित्रपट केला, जो भारताचा पहिला पूर्ण लांबीचा चित्रपट मानला जातो.

   उत्तर भारतात महिना पौर्णिमेला संपतो, म्हणून तिथे हीच भाद्रपद कृष्ण एकादशी. नाव, कथा आणि व्रत तेच.

पूजा कशी करायची?

थोडक्यात: आदल्या दिवशी हलके जेवा, एकादशीला उपवास आणि नामस्मरण, आणि द्वादशीला सूर्योदयानंतर पारणे.

1. १आदल्या दिवशी, दशमीला, हलके जेवा.एकच साधे जेवण पुरे. रात्री जड काही नको, म्हणजे एकादशीला पोट हलके राहते.
2. २पूजेसाठी तुळशीची पाने आदल्या दिवशीच काढून ठेवा.अनेक घरांत एकादशीला तुळस खुडत नाहीत.
3. ३एकादशीला सकाळी स्नान करा आणि उपवासाचा संकल्प करा.मनात ठरवा: निर्जळ, फक्त पाणी, फळे आणि दूध, की एक वेळ फराळ.
4. ४विष्णूची किंवा विठ्ठलाची पूजा करा.दिवा, उदबत्ती, गंध, फुले आणि तुळशीची पाने वाहा. फळे किंवा दुधाचा नैवेद्य दाखवा.
5. ५ठरवलेला उपवास दिवसभर पाळा.तांदूळ, गहू, ज्वारी, बाजरी आणि डाळी टाळा. फराळ आधी देवाला दाखवा, मग खा.
6. ६दिवस नामस्मरणात घालवा.हरिपाठ, विष्णुसहस्रनाम, भजन, किंवा या पानावरची त्या एकादशीची कथा.
7. ७संध्याकाळी पुन्हा दिवा लावून आरती करा.अनेक जण रात्री भजन करत जागरण करतात. उद्या कामाला जायचे असेल तर थोडा वेळ पुरे.
8. ८द्वादशीला सूर्योदयानंतर उपवास सोडा.पंचांगात पारण्याची वेळ दिली असेल तर ती पाळा. आधी देवाला नैवेद्य, मग जेवण.

काय लागेल?टिक करत जा

• विष्णू किंवा विठ्ठलाची प्रतिमा
• तुळशीची पाने (आदल्या दिवशी काढलेली)
• फुले
• गंध
• निरांजन आणि तूप
• उदबत्ती
• नैवेद्यासाठी फळे किंवा दूध
• हरिपाठ किंवा विष्णुसहस्रनामाचे पुस्तक
• फराळासाठी: साबुदाणा, वरई, शेंगदाणे, रताळी, बटाटे

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न