पुत्रदा एकादशी २०२६

थोडक्यात माहिती

• इतर नावेपवित्रा एकादशी, पवित्रोपना एकादशी
• कुठेसंपूर्ण भारत; उत्तर भारताबाहेरच्या राज्यांत अधिक प्रचलित
• पूजा कोणाचीविष्णू
• एका ओळीतमुक्या जिवाला दुखावल्याचे फळ, आणि त्यातून सुटका देणारे व्रत: मुलाच्या आशेसाठी.

पुत्रदा एकादशी, थोडं सविस्तर

1. ०१

   सणाविषयी

   पुत्र या शब्दाचा एक जुना अर्थ असा सांगतात: "पु" नावाच्या नरकातून जो तारतो ("त्र") तो. पुत्रदा म्हणजे असा पुत्र देणारी.

   आज विष्णूची पूजा, उपवास आणि रात्री जागरण. पारणे द्वादशीला, आणि त्या दिवशी दानाला मान.

   कथेतला धडा सोपा: तहानलेल्या जिवाला आधी पाणी. आपली गरज कितीही मोठी असो, दुसऱ्याच्या तोंडचा घास हिसकावू नका.

2. ०२

   राजा महीजितची कथा

   माहिष्मती नगरीचा राजा महीजित याला मूल नव्हते, आणि त्यामुळे त्याला सगळे राज्यच सुनेसुने वाटायचे. मंत्र्यांनी लोमश ऋषींना याचे कारण विचारले.

   ऋषी म्हणाले: मागच्या जन्मी हा राजा एक व्यापारी होता. ज्येष्ठातल्या एकादशीनंतरच्या दिवशी प्रवासात तहानलेला तो एका तळ्यावर पोचला. तिथे एक गाय आपल्या वासरासह पाणी प्यायला आली होती. त्याने तिला ढकलून दिले, आणि स्वतः पाणी प्यायला. त्या पापामुळे आज त्याला मूल नाही.

   ऋषींनी उपाय सांगितला: श्रावण शुद्ध एकादशीचे व्रत करा. राजा, राणी आणि सगळ्या प्रजेने उपवास आणि जागरण केले, आणि द्वादशीला प्रजेने आपले पुण्य राजाला अर्पण केले. पुढे राणीला सुंदर मुलगा झाला.

3. ०३

   महाराष्ट्रात आणि इतरत्र

   महाराष्ट्रात ही एकादशी नेहमीसारखी: उपवास, विठ्ठलाचे दर्शन आणि भजन. श्रावण चालू असतो, त्यामुळे घरोघरी तसाही व्रतांचाच महिना.

   चार दिवसांनी श्रावण पौर्णिमा येते: किनाऱ्यावर नारळी पौर्णिमा, आणि घरोघरी रक्षाबंधन.

   वैष्णव मंदिरांत आजपासून पौर्णिमेपर्यंत पाच दिवस झूलन यात्रा असते: फुलांनी आणि वेलींनी सजवलेल्या झोपाळ्यावर राधा-कृष्णाच्या मूर्ती.

पूजा कशी करायची?

थोडक्यात: आदल्या दिवशी हलके जेवा, एकादशीला उपवास आणि नामस्मरण, आणि द्वादशीला सूर्योदयानंतर पारणे.

1. १आदल्या दिवशी, दशमीला, हलके जेवा.एकच साधे जेवण पुरे. रात्री जड काही नको, म्हणजे एकादशीला पोट हलके राहते.
2. २पूजेसाठी तुळशीची पाने आदल्या दिवशीच काढून ठेवा.अनेक घरांत एकादशीला तुळस खुडत नाहीत.
3. ३एकादशीला सकाळी स्नान करा आणि उपवासाचा संकल्प करा.मनात ठरवा: निर्जळ, फक्त पाणी, फळे आणि दूध, की एक वेळ फराळ.
4. ४विष्णूची किंवा विठ्ठलाची पूजा करा.दिवा, उदबत्ती, गंध, फुले आणि तुळशीची पाने वाहा. फळे किंवा दुधाचा नैवेद्य दाखवा.
5. ५ठरवलेला उपवास दिवसभर पाळा.तांदूळ, गहू, ज्वारी, बाजरी आणि डाळी टाळा. फराळ आधी देवाला दाखवा, मग खा.
6. ६दिवस नामस्मरणात घालवा.हरिपाठ, विष्णुसहस्रनाम, भजन, किंवा या पानावरची त्या एकादशीची कथा.
7. ७संध्याकाळी पुन्हा दिवा लावून आरती करा.अनेक जण रात्री भजन करत जागरण करतात. उद्या कामाला जायचे असेल तर थोडा वेळ पुरे.
8. ८द्वादशीला सूर्योदयानंतर उपवास सोडा.पंचांगात पारण्याची वेळ दिली असेल तर ती पाळा. आधी देवाला नैवेद्य, मग जेवण.

काय लागेल?टिक करत जा

• विष्णू किंवा विठ्ठलाची प्रतिमा
• तुळशीची पाने (आदल्या दिवशी काढलेली)
• फुले
• गंध
• निरांजन आणि तूप
• उदबत्ती
• नैवेद्यासाठी फळे किंवा दूध
• हरिपाठ किंवा विष्णुसहस्रनामाचे पुस्तक
• फराळासाठी: साबुदाणा, वरई, शेंगदाणे, रताळी, बटाटे

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न