षट्तिला एकादशी २०२६

थोडक्यात माहिती

• इतर नावेसट्तिला एकादशी, माघ कृष्ण एकादशी (उत्तर भारत)
• कुठेसंपूर्ण भारत; उत्तर भारतात माघ कृष्ण एकादशी म्हणून
• पूजा कोणाचीविष्णू (श्रीकृष्ण)
• एका ओळीततिळाचे दान आणि अन्नदान: उपवासाबरोबर देणेही हवे.

षट्तिला एकादशी, थोडं सविस्तर

1. ०१

   सणाविषयी

   षट् म्हणजे सहा, आणि तिल म्हणजे तीळ. पुराण सांगते, आज तिळाचे सहा उपयोग करा: तिळाच्या पाण्याने स्नान, तिळाचा लेप, तिळाचा होम, तीळ खाणे, तिळाचे दान, आणि दानात तीळ स्वीकारणे.

   दान महत्त्वाचे, पण ऐपतीप्रमाणे: तीळ, कपडे, अन्न, जमेल तसे. दिखाव्यासाठी किंवा लोभाने व्रत करू नका, असे कथाच सांगते.

   कथेतला धडा: उपवास स्वतःसाठी, दान दुसऱ्यांसाठी. नुसते उपवास केले आणि कधी कोणाला काही दिले नाही, तर घर रिकामेच राहते.

2. ०२

   मातीच्या ढेकळाची कथा

   एक वृद्ध ब्राह्मण स्त्री कृष्णाची मनापासून भक्ती करायची, खूप उपवास करायची. पण तिने कधी ब्राह्मणांना किंवा देवांना अन्न दिले नाही.

   एके दिवशी कृष्ण भिक्षापात्र घेऊन, शिवभक्त भिक्षुकाच्या वेशात तिच्याकडे भिक्षा मागायला आले. तिने त्यांच्या पात्रात मातीचे एक ढेकूळ टाकले. मृत्यूनंतर तिला त्या मातीचेच घर मिळाले: पण आत धान्य नाही, सामान नाही, काहीच नाही.

   तिने कारण विचारले. कृष्ण म्हणाले: देवपत्नी तुला भेटायला येतील; त्यांनी षट्तिला एकादशीचे माहात्म्य सांगितल्याशिवाय दार उघडू नको. तिने तसेच केले, ते व्रत केले, आणि तिचे घर धान्याने, वस्तूंनी आणि रत्नांनी भरून गेले.

3. ०३

   महाराष्ट्रात आणि इतरत्र

   महाराष्ट्रात हे तिळाचेच दिवस: संक्रांतीच्या आसपास तिळगूळ वाटला जातो, आणि आज पुन्हा तिळाला मान. उपवासाच्या पदार्थांतही तीळ येतात.

   काही घरांत आज गरजूंना तीळ, कपडे आणि अन्न दान करतात. पुराणात तिळाने भरलेले पात्र दान करण्याचाही उल्लेख आहे.

   उत्तर भारतात महिना पौर्णिमेला संपतो, म्हणून तिथे ही माघ कृष्ण एकादशी. नाव, कथा आणि तिळाचे सहा उपयोग तेच.

पूजा कशी करायची?

थोडक्यात: आदल्या दिवशी हलके जेवा, एकादशीला उपवास आणि नामस्मरण, आणि द्वादशीला सूर्योदयानंतर पारणे.

1. १आदल्या दिवशी, दशमीला, हलके जेवा.एकच साधे जेवण पुरे. रात्री जड काही नको, म्हणजे एकादशीला पोट हलके राहते.
2. २पूजेसाठी तुळशीची पाने आदल्या दिवशीच काढून ठेवा.अनेक घरांत एकादशीला तुळस खुडत नाहीत.
3. ३एकादशीला सकाळी स्नान करा आणि उपवासाचा संकल्प करा.मनात ठरवा: निर्जळ, फक्त पाणी, फळे आणि दूध, की एक वेळ फराळ.
4. ४विष्णूची किंवा विठ्ठलाची पूजा करा.दिवा, उदबत्ती, गंध, फुले आणि तुळशीची पाने वाहा. फळे किंवा दुधाचा नैवेद्य दाखवा.
5. ५ठरवलेला उपवास दिवसभर पाळा.तांदूळ, गहू, ज्वारी, बाजरी आणि डाळी टाळा. फराळ आधी देवाला दाखवा, मग खा.
6. ६दिवस नामस्मरणात घालवा.हरिपाठ, विष्णुसहस्रनाम, भजन, किंवा या पानावरची त्या एकादशीची कथा.
7. ७संध्याकाळी पुन्हा दिवा लावून आरती करा.अनेक जण रात्री भजन करत जागरण करतात. उद्या कामाला जायचे असेल तर थोडा वेळ पुरे.
8. ८द्वादशीला सूर्योदयानंतर उपवास सोडा.पंचांगात पारण्याची वेळ दिली असेल तर ती पाळा. आधी देवाला नैवेद्य, मग जेवण.

काय लागेल?टिक करत जा

• विष्णू किंवा विठ्ठलाची प्रतिमा
• तुळशीची पाने (आदल्या दिवशी काढलेली)
• फुले
• गंध
• निरांजन आणि तूप
• उदबत्ती
• नैवेद्यासाठी फळे किंवा दूध
• हरिपाठ किंवा विष्णुसहस्रनामाचे पुस्तक
• फराळासाठी: साबुदाणा, वरई, शेंगदाणे, रताळी, बटाटे

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न