परिवर्तिनी एकादशी २०२६

थोडक्यात माहिती

• इतर नावेपार्श्व एकादशी, वामन एकादशी, जलझुलनी एकादशी (राजस्थान)
• कुठेसंपूर्ण भारत; राजस्थान, मध्य प्रदेश आणि गुजरातमध्ये जलझुलनी म्हणून
• पूजा कोणाचीवामन (विष्णू)
• एका ओळीतयोगनिद्रेतील विष्णू आज कूस बदलतात, आणि वामन रूपाची पूजा होते.

परिवर्तिनी एकादशी, थोडं सविस्तर

1. ०१

   सणाविषयी

   परिवर्तन म्हणजे बदल. आषाढी एकादशीला क्षीरसागरात झोपलेले विष्णू आज एका कुशीवरून दुसऱ्या कुशीवर वळतात, आणि कार्तिकी एकादशीपर्यंत झोपतात.

   म्हणून आज वामनाची पूजा. उपवास नेहमीसारखा, रात्री जागरण, आणि शक्य असल्यास दही-भात आणि थोडी चांदी दान, असे सांगितले आहे.

   आजचा धडा: झोपेतही देव कूस बदलतो. आपणही वर्षाच्या मध्यावर थांबून पाहावे: कुठे बदल हवा आहे?

2. ०२

   बळीच्या घरी विष्णू

   प्रल्हादाचा नातू बळी हा असुर असूनही विष्णूचा भक्त होता. त्याने इंद्राचे स्वर्गराज्यही जिंकले. तेव्हा इंद्र, देव आणि ऋषी विष्णूंकडे गेले.

   विष्णू वामन नावाचा बटू ब्राह्मण होऊन आले, आणि तीन पावलांच्या दानात बळीकडून त्रैलोक्य परत घेतले. बळीने आपला शब्द पाळला.

   मग विष्णूंनीही आपला शब्द पाळला: मी कायम तुझ्या महालात राहीन. या कथेनुसार परिवर्तिनी एकादशीलाच बळीने आपल्या घरी विष्णूंची मूर्ती स्थापन केली.

3. ०३

   महाराष्ट्रात आणि इतरत्र

   महाराष्ट्रात ही एकादशी गणेशोत्सवाच्या दिवसांत येते, अनंत चतुर्दशीच्या तीन दिवस आधी. घरोघरी गणपती, आणि त्यासोबत उपवास आणि विठ्ठलाची पूजा.

   राजस्थानात ही जलझुलनी एकादशी: उदयपूरला बालगोपाळाच्या मूर्ती मिरवणुकीत गणगौर घाटावर आणतात आणि पिछोला सरोवराच्या पाण्यावर झुलवतात. चित्तोडगडजवळ सांवलिया सेठ मंदिरात तीन दिवसांची मोठी जत्रा भरते.

   मध्य प्रदेशात हिला डोल ग्यारस म्हणतात. भोपाळमध्ये याच दिवशी अनेक गणपतींचे विसर्जन सुरू होते.

   गुजरातमध्ये द्वारकाधीश मंदिर आणि स्वामीनारायण मंदिरांत शोभायात्रा निघते.

पूजा कशी करायची?

थोडक्यात: आदल्या दिवशी हलके जेवा, एकादशीला उपवास आणि नामस्मरण, आणि द्वादशीला सूर्योदयानंतर पारणे.

1. १आदल्या दिवशी, दशमीला, हलके जेवा.एकच साधे जेवण पुरे. रात्री जड काही नको, म्हणजे एकादशीला पोट हलके राहते.
2. २पूजेसाठी तुळशीची पाने आदल्या दिवशीच काढून ठेवा.अनेक घरांत एकादशीला तुळस खुडत नाहीत.
3. ३एकादशीला सकाळी स्नान करा आणि उपवासाचा संकल्प करा.मनात ठरवा: निर्जळ, फक्त पाणी, फळे आणि दूध, की एक वेळ फराळ.
4. ४विष्णूची किंवा विठ्ठलाची पूजा करा.दिवा, उदबत्ती, गंध, फुले आणि तुळशीची पाने वाहा. फळे किंवा दुधाचा नैवेद्य दाखवा.
5. ५ठरवलेला उपवास दिवसभर पाळा.तांदूळ, गहू, ज्वारी, बाजरी आणि डाळी टाळा. फराळ आधी देवाला दाखवा, मग खा.
6. ६दिवस नामस्मरणात घालवा.हरिपाठ, विष्णुसहस्रनाम, भजन, किंवा या पानावरची त्या एकादशीची कथा.
7. ७संध्याकाळी पुन्हा दिवा लावून आरती करा.अनेक जण रात्री भजन करत जागरण करतात. उद्या कामाला जायचे असेल तर थोडा वेळ पुरे.
8. ८द्वादशीला सूर्योदयानंतर उपवास सोडा.पंचांगात पारण्याची वेळ दिली असेल तर ती पाळा. आधी देवाला नैवेद्य, मग जेवण.

काय लागेल?टिक करत जा

• विष्णू किंवा विठ्ठलाची प्रतिमा
• तुळशीची पाने (आदल्या दिवशी काढलेली)
• फुले
• गंध
• निरांजन आणि तूप
• उदबत्ती
• नैवेद्यासाठी फळे किंवा दूध
• हरिपाठ किंवा विष्णुसहस्रनामाचे पुस्तक
• फराळासाठी: साबुदाणा, वरई, शेंगदाणे, रताळी, बटाटे

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न