व्रत · माघ शुक्ल एकादशी
जया एकादशी २०२६
माघ शुद्ध एकादशी म्हणजे जया एकादशी, आणि पंढरपुरात माघी यात्रा. शापातून सुटका देणारी एकादशी, अशी तिची कथा!
पुढील तारीख
वेळा इंदूर नुसार. ॲपमध्ये तुमच्या शहराच्या वेळा.
थोडक्यात माहिती
- इतर नावेभैमी एकादशी, माघी एकादशी
- कुठेसंपूर्ण भारत; महाराष्ट्रात पंढरपूरची माघी यात्रा
- पूजा कोणाचीविष्णू (माधव); महाराष्ट्रात विठ्ठल
- एका ओळीतइंद्राच्या शापाने पिशाच्च झालेले माल्यवान आणि पुष्पवती या एकादशीने शापमुक्त झाले.
जया एकादशी, थोडं सविस्तर
- ०१
सणाविषयी
जया म्हणजे विजय. या एकादशीचा विजय आहे शापावर: केलेल्या चुकीचे ओझे इथे उतरते, अशी श्रद्धा.
कथेत उपवास आणि रात्रीचे जागरण दोन्ही नकळत घडले, तरी फळ मिळाले. म्हणून आज उपवासाबरोबर रात्रीच्या भजनालाही मान. पारणे नेहमीप्रमाणे द्वादशीला.
आणि एक छोटा धडा: माल्यवान आणि पुष्पवती एकमेकांत इतके गुंतले, की हातातले कामच विसरले. प्रेम चांगलेच, पण घेतलेल्या कामाचा मानही ठेवा.
- ०२
माल्यवान आणि पुष्पवती
स्वर्गातल्या नंदनवनात इंद्राची मैफल रंगली होती. इंद्राचा मुख्य गायक चित्रसेन याचा मुलगा माल्यवान गात होता, आणि अप्सरा पुष्पवती नाचत होती. दोघे एकमेकांवर इतके भाळले, की सूर चुकला आणि ताल बिघडला.
इंद्र संतापला, आणि त्याने दोघांना शाप दिला: पृथ्वीवर पिशाच्च होऊन राहा. दोघे हिमालयाच्या एका शिखरावर येऊन पडले. ना चव कळे, ना वास, आणि हाडे गोठवणारी थंडी. गुहेत कुडकुडत ते दिवस काढू लागले.
एकदा जया एकादशीला, दुःखात बुडालेल्या दोघांनी ना पाणी प्यायले, ना काही खाल्ले. रात्री पिंपळाखाली थंडीत एकमेकांना बिलगून ते जागेच राहिले, आणि नकळत पूर्ण एकादशी झाली. द्वादशीच्या पहाटे त्यांची दिव्य रूपे परत आली. इंद्रासमोर पोहोचताच इंद्र म्हणाला: तुम्ही विष्णूंचे व्रत केलेत, आता तुम्ही मलाही वंदनीय.
- ०३
महाराष्ट्रात आणि इतरत्र
पंढरपुरात माघ शुद्ध एकादशीला माघी यात्रा भरते. आषाढी-कार्तिकीइतकी मोठी नसली, तरी वारकरी चंद्रभागेत स्नान करून विठ्ठलाचे दर्शन घेतात.
घरी उपवास, विठ्ठलाची पूजा, आणि रात्री भजन. कथेत जागरणालाच फळ मिळाले, म्हणून काही ठिकाणी रात्रभर हरिनाम चालते.
काही ठिकाणी हिला भैमी एकादशी म्हणतात. शुद्ध पक्षाचा महिना दोन्ही पद्धतींत सारखाच असतो, म्हणून उत्तर भारतातही ही माघ शुद्ध एकादशीच.
पूजा कशी करायची?
थोडक्यात: आदल्या दिवशी हलके जेवा, एकादशीला उपवास आणि नामस्मरण, आणि द्वादशीला सूर्योदयानंतर पारणे.
- १आदल्या दिवशी, दशमीला, हलके जेवा.एकच साधे जेवण पुरे. रात्री जड काही नको, म्हणजे एकादशीला पोट हलके राहते.
- २पूजेसाठी तुळशीची पाने आदल्या दिवशीच काढून ठेवा.अनेक घरांत एकादशीला तुळस खुडत नाहीत.
- ३एकादशीला सकाळी स्नान करा आणि उपवासाचा संकल्प करा.मनात ठरवा: निर्जळ, फक्त पाणी, फळे आणि दूध, की एक वेळ फराळ.
- ४विष्णूची किंवा विठ्ठलाची पूजा करा.दिवा, उदबत्ती, गंध, फुले आणि तुळशीची पाने वाहा. फळे किंवा दुधाचा नैवेद्य दाखवा.
- ५ठरवलेला उपवास दिवसभर पाळा.तांदूळ, गहू, ज्वारी, बाजरी आणि डाळी टाळा. फराळ आधी देवाला दाखवा, मग खा.
- ६दिवस नामस्मरणात घालवा.हरिपाठ, विष्णुसहस्रनाम, भजन, किंवा या पानावरची त्या एकादशीची कथा.
- ७संध्याकाळी पुन्हा दिवा लावून आरती करा.अनेक जण रात्री भजन करत जागरण करतात. उद्या कामाला जायचे असेल तर थोडा वेळ पुरे.
- ८द्वादशीला सूर्योदयानंतर उपवास सोडा.पंचांगात पारण्याची वेळ दिली असेल तर ती पाळा. आधी देवाला नैवेद्य, मग जेवण.
काय लागेल?टिक करत जा
९ पैकी ० तयार
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
उपवासाला काय खाता येते?
तुम्ही कोणता उपवास धरला यावर अवलंबून: काहीच नाही, फक्त पाणी, फळे आणि दूध, किंवा एक वेळ फराळ. फराळात साबुदाणा, वरईची भगर, रताळी, बटाटे आणि शेंगदाणे चालतात. धान्ये आणि डाळी मात्र नाहीत.
पाणी पिऊ शकतो का?
हो, निर्जळ उपवास नसेल तर. सगळ्यात कडक उपवासात द्वादशीच्या सूर्योदयापर्यंत पाणीही नसते, पण बहुतेक जण सौम्य उपवास करतात.
उपवास कधी सोडायचा?
द्वादशीला सूर्योदयानंतर, याला पारणे म्हणतात. द्वादशीचा पहिला भाग, हरिवासर, सूर्योदयानंतरही चालू असेल तर तो संपेपर्यंत थांबा. पंचांगात ही वेळ दिलेली असते.
कधी कधी एकादशीच्या दोन तारखा का दिसतात?
तिथी कमी-जास्त झाल्यावर स्मार्त आणि भागवत (वारकरी) परंपरांचे नियम वेगळे पडतात, म्हणून दोन्ही एकादशी वेगवेगळ्या दिवशी येऊ शकतात. तुमच्या घराची परंपरा पाळा.
कोणी उपवास नाही केला तरी चालेल?
आजारी, गर्भवती, आणि ज्यांना आरोग्याचा त्रास आहे त्यांनी उपवास करायलाच हवा असे नाही. लहान मुले आणि वृद्धही. त्यांनी दूध आणि फळे घ्यावीत आणि नामस्मरण करावे. काही आजार असेल तर आधी डॉक्टरांना विचारा.
चुकून उपवास मोडला तर?
काळजी करू नका. देवाची क्षमा मागा, उरलेला दिवस नामस्मरणात घालवा आणि पुढची एकादशी नीट करा.
२०२६ च्या तारखा
या वर्षी 1 वेळा. इंदूर येथील वेळेनुसार.
२०२६ च्या शहरानुसार तारखा
या शहरांत खालील तारखा इंदूर पेक्षा वेगळ्या आहेत; इतर तारखा तशाच.
२०२७ च्या तारखा
२०२७ मध्ये 1 वेळा. इंदूर येथील वेळेनुसार.
ॲपमध्ये आठवण लावा
ॲप आदल्या दिवशी आणि त्या दिवशी सूचना पाठवते, इंटरनेट नसतानाही.