व्रत · आषाढ शुक्ल एकादशी
देवशयनी (आषाढी) एकादशी २०२६
आषाढ शुद्ध एकादशी म्हणजे आषाढी: आज विष्णू योगनिद्रेत जातात, आणि चातुर्मास सुरू होतो. आणि आज वारी पंढरपुरात पोचते, विठ्ठलाच्या दर्शनाला लाखो वारकरी!
पुढील तारीख
वेळा इंदूर नुसार. ॲपमध्ये तुमच्या शहराच्या वेळा.
थोडक्यात माहिती
- इतर नावेआषाढी एकादशी, हरिशयनी एकादशी, महाएकादशी
- कुठेपंढरपूर आणि संपूर्ण महाराष्ट्र; उत्तरेत देवशयनी किंवा हरिशयनी एकादशी
- पूजा कोणाचीविष्णू; महाराष्ट्रात विठ्ठल
- एका ओळीतविष्णू झोपी जातात आणि चातुर्मास सुरू होतो; वारकऱ्यांची वारी विठ्ठलापाशी पोचते.
देवशयनी (आषाढी) एकादशी, थोडं सविस्तर
- ०१
सणाविषयी
आषाढ शुद्ध एकादशी ही देवशयनी: क्षीरसागरात शेषावर विष्णू झोपी जातात, ते थेट कार्तिकी एकादशीला उठतात. मधले चार महिने म्हणजे चातुर्मास, आणि ते पावसाळ्याबरोबरच येतात.
म्हणून आज अनेक जण चातुर्मासाचा नियम घेतात: एखादा पदार्थ सोडायचा, किंवा प्रत्येक एकादशी करायची. आणि वारकरी संप्रदायात आजच्या उपवासाला सगळ्यात जास्त महत्त्व आहे.
आषाढीचा धडा वारीतच आहे: देवाकडे एकट्याने नाही, सगळ्यांबरोबर चालत जायचे. वाट लांब असते, पण सोबत असली की ती संपते.
- ०२
राजा मांधाता आणि दुष्काळ
मांधाता नावाचा एक धर्मनिष्ठ राजा होता. पण एकदा त्याच्या राज्यात सलग तीन वर्षे पाऊसच पडला नाही.
शेते सुकली, आणि प्रजा हवालदिल झाली. उपाय शोधत राजा अंगिरस ऋषींकडे गेला.
ऋषी म्हणाले: देवशयनी एकादशीचे व्रत कर. राजाने ते व्रत केले, आणि विष्णूंच्या कृपेने राज्यात धो धो पाऊस पडला. आषाढी आणि पाऊस यांचे नाते इतके जुने आहे.
- ०३
महाराष्ट्रात आणि इतरत्र
आळंदीहून ज्ञानेश्वरांची आणि देहूहून तुकारामांची पालखी निघते, आणि वाटेत अनेक पालख्या त्यांना येऊन मिळतात. सुमारे अडीचशे किलोमीटर, तीन आठवडे: दिंड्यांमधून चालत, "ज्ञानबा तुकाराम" म्हणत वारकरी आषाढीला पंढरपुरात पोचतात.
पंढरपुरात आधी चंद्रभागेत स्नान, मग विठ्ठलाचे दर्शन. पहाटे मुख्यमंत्री सपत्नीक विठ्ठल-रुक्मिणीची शासकीय महापूजा करतात, आणि त्यांच्याबरोबर एका वारकरी दांपत्याला पूजेचा मान मिळतो.
ज्यांना वारीला जाता येत नाही, ते घरीच उपवास करतात: साबुदाणा, राजगिरा, रताळी आणि शेंगदाणे. शाळांमधून आणि गावोगावच्या विठ्ठल मंदिरांतून मुलांच्या दिंड्या निघतात.
उत्तर भारतात ही देवशयनी किंवा हरिशयनी एकादशी: विष्णू आणि लक्ष्मीची पूजा, उपवास, आणि रात्री भजनांचे जागरण.
पूजा कशी करायची?
थोडक्यात: आदल्या दिवशी हलके जेवा, एकादशीला उपवास आणि नामस्मरण, आणि द्वादशीला सूर्योदयानंतर पारणे.
- १आदल्या दिवशी, दशमीला, हलके जेवा.एकच साधे जेवण पुरे. रात्री जड काही नको, म्हणजे एकादशीला पोट हलके राहते.
- २पूजेसाठी तुळशीची पाने आदल्या दिवशीच काढून ठेवा.अनेक घरांत एकादशीला तुळस खुडत नाहीत.
- ३एकादशीला सकाळी स्नान करा आणि उपवासाचा संकल्प करा.मनात ठरवा: निर्जळ, फक्त पाणी, फळे आणि दूध, की एक वेळ फराळ.
- ४विष्णूची किंवा विठ्ठलाची पूजा करा.दिवा, उदबत्ती, गंध, फुले आणि तुळशीची पाने वाहा. फळे किंवा दुधाचा नैवेद्य दाखवा.
- ५ठरवलेला उपवास दिवसभर पाळा.तांदूळ, गहू, ज्वारी, बाजरी आणि डाळी टाळा. फराळ आधी देवाला दाखवा, मग खा.
- ६दिवस नामस्मरणात घालवा.हरिपाठ, विष्णुसहस्रनाम, भजन, किंवा या पानावरची त्या एकादशीची कथा.
- ७संध्याकाळी पुन्हा दिवा लावून आरती करा.अनेक जण रात्री भजन करत जागरण करतात. उद्या कामाला जायचे असेल तर थोडा वेळ पुरे.
- ८द्वादशीला सूर्योदयानंतर उपवास सोडा.पंचांगात पारण्याची वेळ दिली असेल तर ती पाळा. आधी देवाला नैवेद्य, मग जेवण.
काय लागेल?टिक करत जा
९ पैकी ० तयार
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
चातुर्मास म्हणजे काय?
आजपासून कार्तिकी एकादशीपर्यंतचे चार महिने. या काळात अनेक जण एखादा पदार्थ सोडतात, किंवा दर एकादशीला उपवास करण्याचे व्रत घेतात.
उपवासाला काय खाता येते?
तुम्ही कोणता उपवास धरला यावर अवलंबून: काहीच नाही, फक्त पाणी, फळे आणि दूध, किंवा एक वेळ फराळ. फराळात साबुदाणा, वरईची भगर, रताळी, बटाटे आणि शेंगदाणे चालतात. धान्ये आणि डाळी मात्र नाहीत.
पाणी पिऊ शकतो का?
हो, निर्जळ उपवास नसेल तर. सगळ्यात कडक उपवासात द्वादशीच्या सूर्योदयापर्यंत पाणीही नसते, पण बहुतेक जण सौम्य उपवास करतात.
उपवास कधी सोडायचा?
द्वादशीला सूर्योदयानंतर, याला पारणे म्हणतात. द्वादशीचा पहिला भाग, हरिवासर, सूर्योदयानंतरही चालू असेल तर तो संपेपर्यंत थांबा. पंचांगात ही वेळ दिलेली असते.
कधी कधी एकादशीच्या दोन तारखा का दिसतात?
तिथी कमी-जास्त झाल्यावर स्मार्त आणि भागवत (वारकरी) परंपरांचे नियम वेगळे पडतात, म्हणून दोन्ही एकादशी वेगवेगळ्या दिवशी येऊ शकतात. तुमच्या घराची परंपरा पाळा.
कोणी उपवास नाही केला तरी चालेल?
आजारी, गर्भवती, आणि ज्यांना आरोग्याचा त्रास आहे त्यांनी उपवास करायलाच हवा असे नाही. लहान मुले आणि वृद्धही. त्यांनी दूध आणि फळे घ्यावीत आणि नामस्मरण करावे. काही आजार असेल तर आधी डॉक्टरांना विचारा.
चुकून उपवास मोडला तर?
काळजी करू नका. देवाची क्षमा मागा, उरलेला दिवस नामस्मरणात घालवा आणि पुढची एकादशी नीट करा.
२०२६ च्या तारखा
या वर्षी 1 वेळा. इंदूर येथील वेळेनुसार.
२०२६ च्या शहरानुसार तारखा
या शहरांत खालील तारखा इंदूर पेक्षा वेगळ्या आहेत; इतर तारखा तशाच.
२०२७ च्या तारखा
२०२७ मध्ये 1 वेळा. इंदूर येथील वेळेनुसार.
ॲपमध्ये आठवण लावा
ॲप आदल्या दिवशी आणि त्या दिवशी सूचना पाठवते, इंटरनेट नसतानाही.