व्रत · ज्येष्ठ कृष्ण दशमी
योगिनी एकादशी २०२६
ज्येष्ठ वद्य एकादशी म्हणजे योगिनी एकादशी. कर्तव्य विसरलेल्या हेममालीला याच व्रताने त्याचे जुने रूप परत मिळाले!
पुढील तारीख
वेळा बेंगळुरू नुसार. ॲपमध्ये तुमच्या शहराच्या वेळा.
थोडक्यात माहिती
- इतर नावेआषाढ कृष्ण एकादशी (उत्तर भारत)
- कुठेसंपूर्ण भारत; उत्तर भारतात आषाढ कृष्ण एकादशी म्हणून
- पूजा कोणाचीविष्णू; महाराष्ट्रात विठ्ठल
- एका ओळीतशापातून सुटका: कुबेराचा माळी हेममाली या व्रताने पुन्हा निरोगी झाला.
योगिनी एकादशी, थोडं सविस्तर
- ०१
सणाविषयी
योगिनी ही आषाढीच्या आधीची एकादशी. या वेळी पालख्या पंढरपूरच्या वाटेवर असतात, आणि वारकरी चालता चालताच हा उपवास करतात.
पुराणात या व्रताचे फळ मोठे सांगितले आहे: अठ्ठ्याऐंशी हजार ब्राह्मणांना जेवू घालण्याइतके. उपवास नेहमीसारखा, आणि पारणे द्वादशीला.
कथेतला धडा: प्रेम असो की काम, दोन्हींना आपापली वेळ द्या. एक विसरलात, तर दुसरेही हातचे जाऊ शकते.
- ०२
हेममालीची कथा
अलकापुरीत कुबेर राहायचा, शंकरांचा मोठा भक्त. त्याचा माळी हेममाली रोज मानस सरोवरातून फुले आणायचा, कुबेराच्या शिवपूजेसाठी.
एके दिवशी फुले तोडून तो सरळ परत न येता पत्नी स्वरूपवतीकडे गेला, आणि तिच्या सहवासात परत जायचेच विसरला. पूजेची वेळ झाली, फुले नव्हती. रागावलेल्या कुबेराने शाप दिला: तुला कुष्ठरोग होईल, आणि पत्नीपासून ताटातूट होईल.
भयंकर जंगलात भटकत तो हिमालयात मार्कंडेय ऋषींच्या आश्रमात पोचला. ऋषी म्हणाले: योगिनी एकादशीचे व्रत कर. हेममालीने उपवास केला, त्याचे देखणे यक्षरूप परत आले, आणि तो पत्नीकडे परतला.
- ०३
महाराष्ट्रात आणि इतरत्र
पंढरपूरची वारी सुमारे एकवीस दिवसांची असते, त्यामुळे योगिनी एकादशीला आळंदीची आणि देहूची पालखी वाटेवरच असते. मुक्कामाच्या ठिकाणी भजन-कीर्तन रंगते.
घरी नेहमीचा उपवास: साबुदाणा, राजगिरा, बटाटा आणि शेंगदाणे. विठ्ठलाचे दर्शन, आणि द्वादशीला पारणे.
उत्तर भारतात हीच आषाढ कृष्ण एकादशी, कारण तिथे महिना पौर्णिमेला संपतो. नाव आणि कथा मात्र तीच.
पूजा कशी करायची?
थोडक्यात: आदल्या दिवशी हलके जेवा, एकादशीला उपवास आणि नामस्मरण, आणि द्वादशीला सूर्योदयानंतर पारणे.
- १आदल्या दिवशी, दशमीला, हलके जेवा.एकच साधे जेवण पुरे. रात्री जड काही नको, म्हणजे एकादशीला पोट हलके राहते.
- २पूजेसाठी तुळशीची पाने आदल्या दिवशीच काढून ठेवा.अनेक घरांत एकादशीला तुळस खुडत नाहीत.
- ३एकादशीला सकाळी स्नान करा आणि उपवासाचा संकल्प करा.मनात ठरवा: निर्जळ, फक्त पाणी, फळे आणि दूध, की एक वेळ फराळ.
- ४विष्णूची किंवा विठ्ठलाची पूजा करा.दिवा, उदबत्ती, गंध, फुले आणि तुळशीची पाने वाहा. फळे किंवा दुधाचा नैवेद्य दाखवा.
- ५ठरवलेला उपवास दिवसभर पाळा.तांदूळ, गहू, ज्वारी, बाजरी आणि डाळी टाळा. फराळ आधी देवाला दाखवा, मग खा.
- ६दिवस नामस्मरणात घालवा.हरिपाठ, विष्णुसहस्रनाम, भजन, किंवा या पानावरची त्या एकादशीची कथा.
- ७संध्याकाळी पुन्हा दिवा लावून आरती करा.अनेक जण रात्री भजन करत जागरण करतात. उद्या कामाला जायचे असेल तर थोडा वेळ पुरे.
- ८द्वादशीला सूर्योदयानंतर उपवास सोडा.पंचांगात पारण्याची वेळ दिली असेल तर ती पाळा. आधी देवाला नैवेद्य, मग जेवण.
काय लागेल?टिक करत जा
९ पैकी ० तयार
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
उपवासाला काय खाता येते?
तुम्ही कोणता उपवास धरला यावर अवलंबून: काहीच नाही, फक्त पाणी, फळे आणि दूध, किंवा एक वेळ फराळ. फराळात साबुदाणा, वरईची भगर, रताळी, बटाटे आणि शेंगदाणे चालतात. धान्ये आणि डाळी मात्र नाहीत.
पाणी पिऊ शकतो का?
हो, निर्जळ उपवास नसेल तर. सगळ्यात कडक उपवासात द्वादशीच्या सूर्योदयापर्यंत पाणीही नसते, पण बहुतेक जण सौम्य उपवास करतात.
उपवास कधी सोडायचा?
द्वादशीला सूर्योदयानंतर, याला पारणे म्हणतात. द्वादशीचा पहिला भाग, हरिवासर, सूर्योदयानंतरही चालू असेल तर तो संपेपर्यंत थांबा. पंचांगात ही वेळ दिलेली असते.
कधी कधी एकादशीच्या दोन तारखा का दिसतात?
तिथी कमी-जास्त झाल्यावर स्मार्त आणि भागवत (वारकरी) परंपरांचे नियम वेगळे पडतात, म्हणून दोन्ही एकादशी वेगवेगळ्या दिवशी येऊ शकतात. तुमच्या घराची परंपरा पाळा.
कोणी उपवास नाही केला तरी चालेल?
आजारी, गर्भवती, आणि ज्यांना आरोग्याचा त्रास आहे त्यांनी उपवास करायलाच हवा असे नाही. लहान मुले आणि वृद्धही. त्यांनी दूध आणि फळे घ्यावीत आणि नामस्मरण करावे. काही आजार असेल तर आधी डॉक्टरांना विचारा.
चुकून उपवास मोडला तर?
काळजी करू नका. देवाची क्षमा मागा, उरलेला दिवस नामस्मरणात घालवा आणि पुढची एकादशी नीट करा.
२०२६ च्या तारखा
या वर्षी 2 वेळा. बेंगळुरू येथील वेळेनुसार.
२०२६ च्या शहरानुसार तारखा
सर्व तारखा सर्व शहरांत एकच आहेत.
२०२७ च्या तारखा
२०२७ मध्ये 1 वेळा. बेंगळुरू येथील वेळेनुसार.
ॲपमध्ये आठवण लावा
ॲप आदल्या दिवशी आणि त्या दिवशी सूचना पाठवते, इंटरनेट नसतानाही.