व्रत · ज्येष्ठ शुक्ल एकादशी
निर्जला एकादशी २०२६
ज्येष्ठ शुद्ध एकादशी म्हणजे निर्जला एकादशी: पाण्याचा एक घोटही न घेता केलेला उपवास. वर्षातल्या सगळ्या एकादशींचे पुण्य या एका व्रतात, अशी श्रद्धा!
पुढील तारीख
वेळा बेंगळुरू नुसार. ॲपमध्ये तुमच्या शहराच्या वेळा.
थोडक्यात माहिती
- इतर नावेभीमसेनी एकादशी, पांडव एकादशी, भीम एकादशी
- कुठेसंपूर्ण भारत; वैष्णवांमध्ये सगळ्यात कडकपणे पाळली जाणारी एकादशी
- पूजा कोणाचीविष्णू (विठ्ठल)
- एका ओळीतचोवीस एकादशींपैकी सगळ्यात कठीण आणि सगळ्यात पवित्र: एका निर्जल उपवासात वर्षभराच्या एकादशींचे पुण्य.
निर्जला एकादशी, थोडं सविस्तर
- ०१
सणाविषयी
निर्जला म्हणजे पाण्याविना. इतर एकादशींना अन्न टाळतात, पण आज पाणीसुद्धा नाही: एकादशीच्या सूर्योदयापासून द्वादशीच्या सूर्योदयापर्यंत. आचमनासाठी फक्त मोहरीएवढा थेंब.
आणि हे व्रत येते ज्येष्ठात, कडक उन्हाळ्यात. म्हणूनच ही सगळ्यात कठीण एकादशी. पण ज्यांना वर्षभर सगळ्या एकादशी करता येत नाहीत, त्यांच्यासाठी हीच वाट: एक दिवस पूर्ण मनाने.
द्वादशीला पहाटे स्नान करून दान: पाण्याचा माठ, छत्री, चपला, कपडे. ज्याने दिवसभर तहान सोसली, तोच दुसऱ्याला पाणी देतो.
- ०२
भीम आणि व्यासांची कथा
पांडवांच्या घरी सगळे एकादशी करायचे: युधिष्ठिर, अर्जुन, नकुल, सहदेव, कुंती आणि द्रौपदी. फक्त भीमाला ते जमायचे नाही. भीम व्यासांकडे गेला आणि म्हणाला: माझ्या पोटात वृक नावाचा अग्नी जळतो. मी वायूचा मुलगा, भूक मला सहन होत नाही. पोटभर जेवल्याशिवाय मला चैन पडत नाही.
व्यास म्हणाले: दोन्ही पक्षांच्या एकादशी कर, स्वर्ग मिळेल. भीम म्हणाला: महिन्यात दोनदा उपवास मला शक्य नाही. सगळ्यांचे पुण्य देणारा एकच उपवास सांगा.
व्यास हसले आणि म्हणाले: मग ज्येष्ठ शुद्ध एकादशीला अन्नच नाही, पाणीही नाही, सूर्योदयापासून दुसऱ्या सूर्योदयापर्यंत. हा एक उपवास तुला वर्षभराच्या सगळ्या एकादशींचे पुण्य देईल. भीमाने तो केला, आणि तेव्हापासून ही भीमसेनी किंवा पांडव एकादशी.
- ०३
महाराष्ट्रात आणि इतरत्र
पूजेत विष्णूच्या मूर्तीला किंवा शाळिग्रामाला पंचामृताने अभिषेक: दूध, दही, तूप, मध आणि साखर. मग देवाला पंखा, फुले, धूप आणि आरती. घरी विठ्ठलाची पूजा, आणि रात्री जागरण, भजन.
महाराष्ट्रात ज्येष्ठ शुद्ध एकादशीला गायत्री जयंतीही असते.
आज दानात पाणीच मुख्य: पाण्याने भरलेला माठ, पंखा, छत्री. ज्याला उपवास जमत नाही, तो तहानलेल्याला पाणी देऊन यात सहभागी होतो.
जम्मूसारख्या उत्तरेकडच्या शहरांत आज बाजारांत आणि रस्त्यांवर छबील लागतात: येणाऱ्या-जाणाऱ्या प्रत्येकाला थंड सरबत आणि प्रसाद.
पूजा कशी करायची?
थोडक्यात: आदल्या दिवशी हलके जेवा, एकादशीला उपवास आणि नामस्मरण, आणि द्वादशीला सूर्योदयानंतर पारणे.
- १आदल्या दिवशी, दशमीला, हलके जेवा.एकच साधे जेवण पुरे. रात्री जड काही नको, म्हणजे एकादशीला पोट हलके राहते.
- २पूजेसाठी तुळशीची पाने आदल्या दिवशीच काढून ठेवा.अनेक घरांत एकादशीला तुळस खुडत नाहीत.
- ३एकादशीला सकाळी स्नान करा आणि उपवासाचा संकल्प करा.मनात ठरवा: निर्जळ, फक्त पाणी, फळे आणि दूध, की एक वेळ फराळ.
- ४विष्णूची किंवा विठ्ठलाची पूजा करा.दिवा, उदबत्ती, गंध, फुले आणि तुळशीची पाने वाहा. फळे किंवा दुधाचा नैवेद्य दाखवा.
- ५ठरवलेला उपवास दिवसभर पाळा.तांदूळ, गहू, ज्वारी, बाजरी आणि डाळी टाळा. फराळ आधी देवाला दाखवा, मग खा.
- ६दिवस नामस्मरणात घालवा.हरिपाठ, विष्णुसहस्रनाम, भजन, किंवा या पानावरची त्या एकादशीची कथा.
- ७संध्याकाळी पुन्हा दिवा लावून आरती करा.अनेक जण रात्री भजन करत जागरण करतात. उद्या कामाला जायचे असेल तर थोडा वेळ पुरे.
- ८द्वादशीला सूर्योदयानंतर उपवास सोडा.पंचांगात पारण्याची वेळ दिली असेल तर ती पाळा. आधी देवाला नैवेद्य, मग जेवण.
काय लागेल?टिक करत जा
९ पैकी ० तयार
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
आजचा उपवास वेगळा कसा?
आज पाणीही नाही: सूर्योदयापासून दुसऱ्या दिवशीच्या सूर्योदयापर्यंत, फक्त आचमनापुरता एक थेंब. या एका उपवासाने वर्षातल्या सगळ्या एकादशींचे पुण्य मिळते, असे भीमाला सांगितले होते. आज पाण्याने भरलेले माठ दान करतात.
उपवासाला काय खाता येते?
तुम्ही कोणता उपवास धरला यावर अवलंबून: काहीच नाही, फक्त पाणी, फळे आणि दूध, किंवा एक वेळ फराळ. फराळात साबुदाणा, वरईची भगर, रताळी, बटाटे आणि शेंगदाणे चालतात. धान्ये आणि डाळी मात्र नाहीत.
पाणी पिऊ शकतो का?
हो, निर्जळ उपवास नसेल तर. सगळ्यात कडक उपवासात द्वादशीच्या सूर्योदयापर्यंत पाणीही नसते, पण बहुतेक जण सौम्य उपवास करतात.
उपवास कधी सोडायचा?
द्वादशीला सूर्योदयानंतर, याला पारणे म्हणतात. द्वादशीचा पहिला भाग, हरिवासर, सूर्योदयानंतरही चालू असेल तर तो संपेपर्यंत थांबा. पंचांगात ही वेळ दिलेली असते.
कधी कधी एकादशीच्या दोन तारखा का दिसतात?
तिथी कमी-जास्त झाल्यावर स्मार्त आणि भागवत (वारकरी) परंपरांचे नियम वेगळे पडतात, म्हणून दोन्ही एकादशी वेगवेगळ्या दिवशी येऊ शकतात. तुमच्या घराची परंपरा पाळा.
कोणी उपवास नाही केला तरी चालेल?
आजारी, गर्भवती, आणि ज्यांना आरोग्याचा त्रास आहे त्यांनी उपवास करायलाच हवा असे नाही. लहान मुले आणि वृद्धही. त्यांनी दूध आणि फळे घ्यावीत आणि नामस्मरण करावे. काही आजार असेल तर आधी डॉक्टरांना विचारा.
चुकून उपवास मोडला तर?
काळजी करू नका. देवाची क्षमा मागा, उरलेला दिवस नामस्मरणात घालवा आणि पुढची एकादशी नीट करा.
२०२६ च्या तारखा
या वर्षी 1 वेळा. बेंगळुरू येथील वेळेनुसार.
२०२६ च्या शहरानुसार तारखा
सर्व तारखा सर्व शहरांत एकच आहेत.
२०२७ च्या तारखा
२०२७ मध्ये 1 वेळा. बेंगळुरू येथील वेळेनुसार.
ॲपमध्ये आठवण लावा
ॲप आदल्या दिवशी आणि त्या दिवशी सूचना पाठवते, इंटरनेट नसतानाही.