मोक्षदा एकादशी
मार्गशीर्ष शुद्ध एकादशी म्हणजे मोक्षदा एकादशी, आणि याच दिवशी गीता जयंती. कुरुक्षेत्रावर कृष्णाने अर्जुनाला गीता सांगितली, तो हा दिवस!
- ५१ दिवस बाकी
पूजा कधी करायची?
पुणे साठी · सर्वात शुभ वेळ
- पूजेची वेळ
- प्रदोष काळ
- रात्र
- एकादशी सुरूरात्री १०:०९शनि, १९ डिसें
- एकादशी समाप्तरात्री ८:१५रवि, २० डिसें
- प्रदोष काळसायं ६:०० ते रात्री ८:३६
इतर शहरांतील वेळा
- पुणेसायं ६:०० ते रात्री ८:३६
- मुंबईसायं ६:०२ ते रात्री ८:४०
- ठाणेसायं ६:०२ ते रात्री ८:३९
- नाशिकसायं ५:५७ ते रात्री ८:३५
- नागपूरसायं ५:३३ ते रात्री ८:१२
- कोल्हापूरसायं ६:०१ ते रात्री ८:३७
- दिल्लीसायं ५:२५ ते रात्री ८:१०
- बेंगळुरूसायं ५:५५ ते रात्री ८:२८
- इंदूरसायं ५:४३ ते रात्री ८:२३
- लंडनदुपारी ३:४८ ते रात्री ७:०४
- न्यू जर्सीसायं ४:२७ ते रात्री ७:२६
- दुबईसायं ५:३० ते रात्री ८:१३
थोडक्यात माहिती
- इतर नावेगीता जयंती, मार्गशीर्ष शुद्ध एकादशी
- कुठेसंपूर्ण भारत; गीता जयंतीचा मोठा उत्सव कुरुक्षेत्रात
- पूजा कोणाचीविष्णू आणि कृष्ण
- एका ओळीतमोक्ष देणारी एकादशी: पितरांच्या मुक्तीसाठी व्रत, आणि गीतेचा जन्मदिवस.
मोक्षदा एकादशी, थोडं सविस्तर
- ०१
सणाविषयी
मोक्षदा म्हणजे मोक्ष देणारी. ही एकादशी स्वतःसाठी तर करतातच, पण आपल्या पितरांसाठीही, अशी या दिवसाची खास ओळख.
आणि याच दिवशी गीता जयंती: महाभारताच्या युद्धाच्या सुरुवातीला कृष्णाने अर्जुनाला सातशे श्लोकांची भगवद्गीता सांगितली. उपवास नेहमीसारखा, आणि पारणे द्वादशीला.
गीतेचा सार साधा: फळाची चिंता सोडून आपले काम करा. आज एखादा अध्याय वाचलात, तरी हा दिवस सार्थ!
- ०२
राजा वैखानस आणि त्याचे वडील
चंपक नगरीचा राजा वैखानस प्रजेची काळजी घेणारा होता. एका रात्री त्याला स्वप्न पडले: त्याचे वडील नरकात यातना भोगत आहेत, आणि मुलाकडे सुटकेची याचना करत आहेत.
राजाने ब्राह्मणांना विचारले, आणि त्यांनी त्याला पर्वत मुनींकडे पाठवले. मुनींनी ध्यान लावून पाहिले: वडिलांनी आयुष्यात आपल्या पत्नीप्रति कर्तव्य टाळले होते, त्याचे हे फळ. उपाय एकच, ते म्हणाले: मोक्षदा एकादशीचे व्रत.
राजाने पत्नी, मुले आणि नातेवाइकांसह हे व्रत पूर्ण केले, आणि त्याचे पुण्य वडिलांना अर्पण केले. त्याच क्षणी वडिलांची नरकातून सुटका झाली, आणि देवांनी त्यांना स्वर्गात नेले.
- ०३
महाराष्ट्रात आणि इतरत्र
घरी उपवास, विष्णू आणि कृष्णाची पूजा, आणि गीतेचे पठण. काही जण आज संपूर्ण गीता वाचतात, तर काही एखादा अध्याय.
महाराष्ट्रात गीता म्हटली की ज्ञानेश्वरीही आठवते: संत ज्ञानेश्वरांनी मराठीत गीतेवर लिहिलेले भाष्य. अनेक घरांत आणि मंदिरांत आज ज्ञानेश्वरीचे पारायणही होते.
हरियाणातल्या कुरुक्षेत्रात, जिथे गीता सांगितली गेली, ब्रह्म सरोवराभोवती गीता महोत्सव भरतो: शेकडो स्टॉल, गीता आरती, आणि कुरुक्षेत्राची अठ्ठेचाळीस कोसांची परिक्रमा.
पूजा कशी करायची?
थोडक्यात: आदल्या दिवशी हलके जेवा, एकादशीला उपवास आणि नामस्मरण, आणि द्वादशीला सूर्योदयानंतर पारणे.
- १आदल्या दिवशी, दशमीला, हलके जेवा.एकच साधे जेवण पुरे. रात्री जड काही नको, म्हणजे एकादशीला पोट हलके राहते.
- २पूजेसाठी तुळशीची पाने आदल्या दिवशीच काढून ठेवा.अनेक घरांत एकादशीला तुळस खुडत नाहीत.
- ३एकादशीला सकाळी स्नान करा आणि उपवासाचा संकल्प करा.मनात ठरवा: निर्जळ, फक्त पाणी, फळे आणि दूध, की एक वेळ फराळ.
- ४विष्णूची किंवा विठ्ठलाची पूजा करा.दिवा, उदबत्ती, गंध, फुले आणि तुळशीची पाने वाहा. फळे किंवा दुधाचा नैवेद्य दाखवा.
- ५ठरवलेला उपवास दिवसभर पाळा.तांदूळ, गहू, ज्वारी, बाजरी आणि डाळी टाळा. फराळ आधी देवाला दाखवा, मग खा.
- ६दिवस नामस्मरणात घालवा.हरिपाठ, विष्णुसहस्रनाम, भजन, किंवा या पानावरची त्या एकादशीची कथा.
- ७संध्याकाळी पुन्हा दिवा लावून आरती करा.अनेक जण रात्री भजन करत जागरण करतात. उद्या कामाला जायचे असेल तर थोडा वेळ पुरे.
- ८द्वादशीला सूर्योदयानंतर उपवास सोडा.पंचांगात पारण्याची वेळ दिली असेल तर ती पाळा. आधी देवाला नैवेद्य, मग जेवण.
काय लागेल?टिक करत जा
९ पैकी ० तयार
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
उपवासाला काय खाता येते?
तुम्ही कोणता उपवास धरला यावर अवलंबून: काहीच नाही, फक्त पाणी, फळे आणि दूध, किंवा एक वेळ फराळ. फराळात साबुदाणा, वरईची भगर, रताळी, बटाटे आणि शेंगदाणे चालतात. धान्ये आणि डाळी मात्र नाहीत.
पाणी पिऊ शकतो का?
हो, निर्जळ उपवास नसेल तर. सगळ्यात कडक उपवासात द्वादशीच्या सूर्योदयापर्यंत पाणीही नसते, पण बहुतेक जण सौम्य उपवास करतात.
उपवास कधी सोडायचा?
द्वादशीला सूर्योदयानंतर, याला पारणे म्हणतात. द्वादशीचा पहिला भाग, हरिवासर, सूर्योदयानंतरही चालू असेल तर तो संपेपर्यंत थांबा. पंचांगात ही वेळ दिलेली असते.
कधी कधी एकादशीच्या दोन तारखा का दिसतात?
तिथी कमी-जास्त झाल्यावर स्मार्त आणि भागवत (वारकरी) परंपरांचे नियम वेगळे पडतात, म्हणून दोन्ही एकादशी वेगवेगळ्या दिवशी येऊ शकतात. तुमच्या घराची परंपरा पाळा.
कोणी उपवास नाही केला तरी चालेल?
आजारी, गर्भवती, आणि ज्यांना आरोग्याचा त्रास आहे त्यांनी उपवास करायलाच हवा असे नाही. लहान मुले आणि वृद्धही. त्यांनी दूध आणि फळे घ्यावीत आणि नामस्मरण करावे. काही आजार असेल तर आधी डॉक्टरांना विचारा.
चुकून उपवास मोडला तर?
काळजी करू नका. देवाची क्षमा मागा, उरलेला दिवस नामस्मरणात घालवा आणि पुढची एकादशी नीट करा.
ॲपमध्ये आठवण लावा
ॲप आदल्या दिवशी आणि त्या दिवशी सूचना पाठवते, इंटरनेट नसतानाही.