कमला एकादशी
अधिक महिन्यातल्या दोन्ही एकादशी म्हणजे कमला एकादशी: पुरुषोत्तम मासातली एकादशी. दोन-तीन वर्षांतून एकदाच येणारे व्रत!
पूजा कधी करायची?
पुणे साठी · सर्वात शुभ वेळ
- पूजेची वेळ
- प्रदोष काळ
- रात्र
- एकादशी सुरूपहाटे ५:११मंगळ, २६ मे
- एकादशी समाप्तसकाळी ६:२२बुध, २७ मे
- प्रदोष काळरात्री ७:०३ ते रात्री ९:१४
इतर शहरांतील वेळा
- पुणेरात्री ७:०३ ते रात्री ९:१४
- मुंबईरात्री ७:०७ ते रात्री ९:१९
- ठाणेरात्री ७:०७ ते रात्री ९:१८
- नाशिकरात्री ७:०५ ते रात्री ९:१६
- नागपूरसायं ६:४६ ते रात्री ८:५६
- कोल्हापूरसायं ६:५८ ते रात्री ९:११
- दिल्लीरात्री ७:०८ ते रात्री ९:१२
- बेंगळुरूसायं ६:३८ ते रात्री ८:५३
- इंदूररात्री ७:०२ ते रात्री ९:११
- लंडनरात्री ८:५६ ते रात्री १०:३२
- न्यू जर्सीरात्री ८:१३ ते रात्री १०:०५
- दुबईसायं ६:५९ ते रात्री ९:०५
थोडक्यात माहिती
- इतर नावेपद्मिनी एकादशी (शुद्ध पक्ष), परमा एकादशी (वद्य पक्ष)
- कुठेसंपूर्ण भारत; अधिक मास असलेल्या वर्षीच
- पूजा कोणाचीपुरुषोत्तम (विष्णू)
- एका ओळीतपुरुषोत्तम मास विष्णूंना सगळ्यात प्रिय, आणि त्यातल्या एकादशी सगळ्या एकादशींत श्रेष्ठ, अशी श्रद्धा.
कमला एकादशी, थोडं सविस्तर
- ०१
सणाविषयी
चांद्र वर्ष आणि सौर वर्ष जुळवण्यासाठी साधारण बत्तीस महिन्यांनी एक जादा महिना येतो: अधिक मास. त्या महिन्यात सूर्य राशी बदलत नाही.
या महिन्याला पुरुषोत्तम मास म्हणतात, आणि त्यातल्या दोन्ही एकादशींना एकच नाव असते: कमला. उत्तर भारतात त्यांना पद्मिनी आणि परमा म्हणतात.
उपवास नेहमीसारखा, रात्री जागरण, आणि पारणे द्वादशीला. आजचा धडा: जादा मिळालेला वेळ वाया घालवू नका, तो चांगल्या कामासाठी वापरा.
- ०२
सुमेधा आणि पवित्रा
कांपिल्य नगरीत सुमेधा नावाचा एक धर्मनिष्ठ ब्राह्मण आणि त्याची पत्नी पवित्रा राहत होते. ते फार गरीब होते, तरी घरी आलेल्या पाहुण्याला पवित्रा जे असेल ते वाढायची.
एकदा कौंडिण्य ऋषी त्यांच्या घरी आले. त्यांचा मनापासून पाहुणचार झाला. सुमेधाने विचारले: ही गरिबी कशी संपेल? ऋषी म्हणाले: अधिक महिन्यातली एकादशी करा, ती पुरुषोत्तमाला प्रिय आहे.
दोघांनी नेमाने उपवास केला. त्याच रात्री एक राजपुत्र त्यांच्याकडे आला, आणि धन-धान्याने भरलेले घर त्यांना दिले. त्यांची गरिबी संपली, आणि पुढे ते वैकुंठाला गेले.
- ०३
महाराष्ट्रात आणि इतरत्र
महाराष्ट्रात अधिक मासाला धोंड्याचा महिना किंवा मलमास असेही म्हणतात. या महिन्यात लग्न, मुंज, बारसे अशी मंगल कार्ये करत नाहीत.
त्याऐवजी भागवत वाचन, सप्ताह, स्नान, जप आणि दान. मुलगी आणि जावयाला तीन-तीन अनारसे, तांब्याचे निरांजन आणि भेटी देण्याची रीत आहे.
बीड जिल्ह्यातल्या पुरुषोत्तमपुरीच्या पुरुषोत्तम मंदिरात दर अधिक मासात मोठी जत्रा भरते.
उत्तर भारतात या दोन एकादशी पद्मिनी आणि परमा म्हणून ओळखल्या जातात. पद्मिनी एकादशीची कथा राणी पद्मिनीची: अनसूयेने सांगितलेल्या या व्रतानेच तिला कार्तवीर्य अर्जुनासारखा पुत्र झाला.
पूजा कशी करायची?
थोडक्यात: आदल्या दिवशी हलके जेवा, एकादशीला उपवास आणि नामस्मरण, आणि द्वादशीला सूर्योदयानंतर पारणे.
- १आदल्या दिवशी, दशमीला, हलके जेवा.एकच साधे जेवण पुरे. रात्री जड काही नको, म्हणजे एकादशीला पोट हलके राहते.
- २पूजेसाठी तुळशीची पाने आदल्या दिवशीच काढून ठेवा.अनेक घरांत एकादशीला तुळस खुडत नाहीत.
- ३एकादशीला सकाळी स्नान करा आणि उपवासाचा संकल्प करा.मनात ठरवा: निर्जळ, फक्त पाणी, फळे आणि दूध, की एक वेळ फराळ.
- ४विष्णूची किंवा विठ्ठलाची पूजा करा.दिवा, उदबत्ती, गंध, फुले आणि तुळशीची पाने वाहा. फळे किंवा दुधाचा नैवेद्य दाखवा.
- ५ठरवलेला उपवास दिवसभर पाळा.तांदूळ, गहू, ज्वारी, बाजरी आणि डाळी टाळा. फराळ आधी देवाला दाखवा, मग खा.
- ६दिवस नामस्मरणात घालवा.हरिपाठ, विष्णुसहस्रनाम, भजन, किंवा या पानावरची त्या एकादशीची कथा.
- ७संध्याकाळी पुन्हा दिवा लावून आरती करा.अनेक जण रात्री भजन करत जागरण करतात. उद्या कामाला जायचे असेल तर थोडा वेळ पुरे.
- ८द्वादशीला सूर्योदयानंतर उपवास सोडा.पंचांगात पारण्याची वेळ दिली असेल तर ती पाळा. आधी देवाला नैवेद्य, मग जेवण.
काय लागेल?टिक करत जा
९ पैकी ० तयार
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
उपवासाला काय खाता येते?
तुम्ही कोणता उपवास धरला यावर अवलंबून: काहीच नाही, फक्त पाणी, फळे आणि दूध, किंवा एक वेळ फराळ. फराळात साबुदाणा, वरईची भगर, रताळी, बटाटे आणि शेंगदाणे चालतात. धान्ये आणि डाळी मात्र नाहीत.
पाणी पिऊ शकतो का?
हो, निर्जळ उपवास नसेल तर. सगळ्यात कडक उपवासात द्वादशीच्या सूर्योदयापर्यंत पाणीही नसते, पण बहुतेक जण सौम्य उपवास करतात.
उपवास कधी सोडायचा?
द्वादशीला सूर्योदयानंतर, याला पारणे म्हणतात. द्वादशीचा पहिला भाग, हरिवासर, सूर्योदयानंतरही चालू असेल तर तो संपेपर्यंत थांबा. पंचांगात ही वेळ दिलेली असते.
कधी कधी एकादशीच्या दोन तारखा का दिसतात?
तिथी कमी-जास्त झाल्यावर स्मार्त आणि भागवत (वारकरी) परंपरांचे नियम वेगळे पडतात, म्हणून दोन्ही एकादशी वेगवेगळ्या दिवशी येऊ शकतात. तुमच्या घराची परंपरा पाळा.
कोणी उपवास नाही केला तरी चालेल?
आजारी, गर्भवती, आणि ज्यांना आरोग्याचा त्रास आहे त्यांनी उपवास करायलाच हवा असे नाही. लहान मुले आणि वृद्धही. त्यांनी दूध आणि फळे घ्यावीत आणि नामस्मरण करावे. काही आजार असेल तर आधी डॉक्टरांना विचारा.
चुकून उपवास मोडला तर?
काळजी करू नका. देवाची क्षमा मागा, उरलेला दिवस नामस्मरणात घालवा आणि पुढची एकादशी नीट करा.
ॲपमध्ये आठवण लावा
ॲप आदल्या दिवशी आणि त्या दिवशी सूचना पाठवते, इंटरनेट नसतानाही.