सण · आश्विन शुक्ल प्रतिपदा
घटस्थापना २०२६
आश्विन शुद्ध प्रतिपदेला घटस्थापना: देवीचा घट बसतो, आणि नवरात्र सुरू होते. नऊ रात्री देवीच्या, आणि दहाव्या दिवशी दसरा!
तारीख, तिथी आणि वेळा
वेळा पुणे नुसार. ॲपमध्ये तुमच्या शहराच्या वेळा.
शहरानुसार तारीख
ही तारीख सर्व शहरांत एकच आहे.
पुढील वर्षी, २०२७
थोडक्यात माहिती
- इतर नावेनवरात्रारंभ, शारदीय नवरात्र, घट बसवणे
- कुठेसंपूर्ण भारत; महाराष्ट्रात घरोघरी घट, गुजरातमध्ये गरबा, बंगालमध्ये दुर्गापूजा
- पूजा कोणाचीदेवी दुर्गा आणि तिची नऊ रूपे (नवदुर्गा)
- एका ओळीतनऊ रात्री देवीची उपासना: महिषासुरावर दुर्गेच्या विजयाची आठवण.
घटस्थापना, थोडं सविस्तर
- ०१
सणाविषयी
नव म्हणजे नऊ, आणि रात्र म्हणजे रात्र. नवरात्र म्हणजे देवीच्या नऊ रात्री. त्या आजपासून सुरू होतात, आणि दहावा दिवस विजयादशमी, म्हणजे दसरा.
घट म्हणजे देवीचे रूप. मातीत धान्य पेरतात, त्यावर पाण्याचा कलश ठेवतात, आणि नऊ दिवस त्याची पूजा करतात. रोज एक नवी माळ, आणि नऊ रात्री तेवणारा दिवा.
नऊ दिवसांत धान्याला कोंब फुटतात. हाच नवरात्राचा अर्थ: घरात देवी, आणि नवी वाढ. देवीची भक्ती म्हणजे शक्तीची उपासना.
- ०२
दुर्गा आणि महिषासुर
महिषासुर हा रेड्याचे रूप घेणारा असुर. त्याला वर होता: कोणताही पुरुष त्याला मारू शकणार नाही. त्या बळावर त्याने देवांना हरवले.
हरलेले देव डोंगरात एकत्र आले. त्यांच्या सगळ्यांच्या तेजातून एक देवी प्रकटली: दुर्गा. सिंहावर बसून ती महिषासुराशी लढायला निघाली.
रूपे बदलत तो लढला, पण शेवटी देवीने त्रिशूळाने त्याचा वध केला. तेव्हापासून ती महिषासुरमर्दिनी. नवरात्राच्या नऊ रात्री याच लढाईचे गुणगान करतात.
- ०३
महाराष्ट्रात आणि इतरत्र
घरी घट बसतो: मातीत धान्य, वर कलश, आणि रोज फुलांची किंवा पानांची नवी माळ. नवरात्रभर दिवा अखंड तेवत ठेवतात. दसऱ्याला घटातले कोंब काही ठिकाणी फेट्यात खोचतात.
महाराष्ट्रात देवीची साडेतीन शक्तिपीठे: कोल्हापूरची अंबाबाई, तुळजापूरची तुळजाभवानी, माहूरची रेणुका, आणि अर्धे पीठ मानली जाणारी वणीची सप्तशृंगी. नवरात्रात चारही ठिकाणी मोठी गर्दी.
मुली हादगा किंवा भोंडला खेळतात: पाटावर हत्ती काढून त्याभोवती फेर धरून गाणी, आणि मग खिरापत ओळखायची चढाओढ. गोंधळी देवीचा गोंधळ घालतात.
गुजरातमध्ये रात्री गरबा: छिद्रांच्या मडक्यात दिवा, आणि त्याभोवती नाच. बंगालमध्ये हीच दुर्गापूजा, आणि दक्षिणेत घराघरात बाहुल्यांचा गोलू.
पूजा कशी करायची?
थोडक्यात: प्रतिपदेला घट आणि नंदादीप, नऊ दिवस रोज एक माळ आणि आरती, आणि नवमीला किंवा दसऱ्याला घट उठवणे.
- १प्रतिपदेला सकाळी, कुळाचाराप्रमाणे घटाची जागा स्वच्छ करा.प्रत्येक घराची पद्धत वेगळी असते: घरात पूर्वीपासून जसे होते तसे करा.
- २पाटावर माती किंवा तांदळाची रास पसरा, आणि त्यात धान्य पेरा.अनेक घरांत गहू, आणि सोबत आणखी काही धान्ये पेरतात.
- ३त्यावर पाण्याने भरलेला तांब्याचा किंवा पितळेचा कलश ठेवा.तांबे किंवा पितळ नसेल तर स्वच्छ मातीचा घटही चालतो.
- ४कलशावर हळकुंड, आंब्याची पाने आणि नारळ ठेवा, आणि देवीचा टाक किंवा प्रतिमा मांडा.काही घरांत कुलदेवतेचा टाक घटाशेजारी ठेवतात.
- ५हळद-कुंकू, अक्षता आणि फुले वाहून घटाची पूजा करा.घट मांडल्यावर नऊ दिवस तो जागचा हलवत नाहीत.
- ६नंदादीप लावा, आणि तो नऊ रात्री तेवत ठेवा.तेल किंवा तूप पुरेसे ठेवा, आणि दिवा पडदे, कपडे आणि मुलांपासून दूर ठेवा.
- ७रोज घटाला एक नवी माळ घाला, धान्याला थोडे पाणी द्या, आणि आरती करा.माळा रोज एकेक वाढत नवव्या दिवशी नऊ होतात: फुलांच्या, पानांच्या किंवा फळांच्या.
- ८नवमीला किंवा दसऱ्याला शेवटची पूजा करून, उगवलेले धान्य काढून घट उठवा.उगवलेले धान्य प्रसाद म्हणून घरातले लोक डोक्यावर किंवा टोपीत खोवतात.
काय लागेल?टिक करत जा
१३ पैकी ० तयार
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
नवरात्रीचे नऊ दिवस उपवास करायलाच हवा का?
नाही. काही जण नऊ दिवस, काही पहिला आणि शेवटचा दिवस, तर काही एकभुक्त राहतात. आजारी, गरोदर किंवा वयस्कर असाल तर उपवास टाळा: पूजा आणि माळ पुरेशी आहे.
नंदादीप मधेच विझला तर काय करायचे?
घाबरू नका. देवीला नमस्कार करून दिवा पुन्हा लावा. वात आणि तेल वेळेवर बघत राहा, म्हणजे तो सहसा विझत नाही.
कुमारिका पूजन कसे करतात?
अष्टमीला किंवा नवमीला लहान मुलींना देवीचे रूप मानून घरी बोलावतात. पाय धुऊन, हळद-कुंकू आणि चंदन लावून, बांगड्या किंवा भेट आणि दक्षिणा देऊन, त्यांना जेवू घालतात.
घट उठवल्यावर माती आणि पाण्याचे काय करायचे?
कलशाचे पाणी झाडांना घाला, आणि माती एखाद्या कुंडीत किंवा झाडाखाली टाका. नदीत प्लास्टिक किंवा कचरा टाकू नका.
घरी घट बसत नसेल तर?
घट कुळाचाराप्रमाणे बसतो. नसेल तर रोज देवीपुढे दिवा आणि आरती करा, किंवा जवळच्या देवीच्या मंदिरात दर्शनाला जा.
ॲपमध्ये आठवण लावा
ॲप आदल्या दिवशी आणि त्या दिवशी सूचना पाठवते, इंटरनेट नसतानाही.