सण · भाद्रपद शुक्ल चतुर्थी
श्रीगणेश चतुर्थी २०२६
भाद्रपद शुद्ध चतुर्थीला गणपती बाप्पा घरी येतात! मातीची मूर्ती, मोदकांचा नैवेद्य, आणि दीड ते दहा दिवसांचा पाहुणचार.
या रात्री चंद्रदर्शन टाळावे.
तारीख, तिथी आणि वेळा
वेळा न्यू जर्सी नुसार. ॲपमध्ये तुमच्या शहराच्या वेळा.
शहरानुसार तारीख
ही तारीख सर्व शहरांत एकच आहे.
पुढील वर्षी, २०२७
थोडक्यात माहिती
- इतर नावेगणेशोत्सव, पार्थिव गणेश पूजन, गौरी-गणपती
- कुठेमहाराष्ट्राचा सगळ्यात मोठा सण; गोवा, कर्नाटक, आंध्र आणि तमिळनाडूतही
- पूजा कोणाचीगणपती, मातीच्या (पार्थिव) मूर्तीत
- एका ओळीतविघ्नहर्त्याचे घरोघरी आगमन, आणि गावोगावचा सार्वजनिक गणेशोत्सव.
श्रीगणेश चतुर्थी, थोडं सविस्तर
- ०१
सणाविषयी
विनायक चतुर्थी वर्षात बारा वेळा येते, पण भाद्रपदातली ही सगळ्यात मोठी. आज गणपती पाहुणा म्हणून घरी येतो, मातीच्या मूर्तीत.
तो किती दिवस राहणार ते घराच्या रीतीवर: दीड, पाच, सात किंवा दहा दिवस. मग उत्तरपूजा, आणि पाण्यात विसर्जन. मातीची मूर्ती पुन्हा पाण्यात मिसळते.
यात एक छान धडा आहे: प्रेमाने स्वागत करा, मनापासून पाहुणचार करा, आणि वेळ आली की हसत निरोप द्या.
- ०२
गणपतीला हत्तीचे मस्तक कसे मिळाले
पार्वतीने मातीतून एक मुलगा घडवला, आणि त्याला दारावर पहारा द्यायला सांगितले: कोणालाही आत सोडू नकोस.
तेवढ्यात शंकर आले. मुलाने त्यांनाही अडवले. दोघांत युद्ध झाले, आणि शंकरांनी त्या मुलाचे मस्तक उडवले.
मग शंकरांनी त्याला हत्तीचे मस्तक लावले, आणि तो पुन्हा जिवंत झाला. मातीतून घडलेला गणपती: आजही आपण गणेश चतुर्थीला मातीचीच मूर्ती पूजतो.
- ०३
महाराष्ट्रात आणि इतरत्र
घरोघरी मातीची मूर्ती, सकाळ-संध्याकाळ आरती, आणि मोदकांचा नैवेद्य. मोदक म्हणजे गणपतीचा सगळ्यात आवडता गोड पदार्थ.
आज रात्री चंद्र पाहायचा नाही, असे मानतात. कथा अशी: मेजवानीवरून परतताना गणपती आपल्या वाहनावरून पडला, आणि चंद्र हसला. रागावून गणपतीने आपला एक दात तोडून चंद्रावर फेकला, आणि शाप दिला: तू कधीच पूर्ण राहणार नाहीस.
याच दिवसांत गौरी येतात: तीन दिवस आवाहन, पूजन आणि निरोप. कोकणात कोळी समाज धातूच्या मुखवट्याची ज्येष्ठा गौरी पूजतो, तर देशावर ज्येष्ठा आणि कनिष्ठा अशा दोन गौरी.
इंग्रजांच्या काळात लोकमान्य टिळकांनी हा उत्सव घराबाहेर आणला: सार्वजनिक गणेशोत्सव, लोकांना एकत्र आणण्यासाठी. आज पुण्याचे पाच मानाचे गणपती आहेत: कसबा, तांबडी जोगेश्वरी, गुरुजी तालीम, तुळशीबाग आणि केसरीवाडा. मुंबईत लालबागचा राजा, कोळी बांधवांनी आपल्या बाजारासाठी केलेल्या नवसातून सुरू झालेला.
पूजा कशी करायची?
थोडक्यात: मूर्तीचे स्वागत, मध्याह्नी प्राणप्रतिष्ठा, रोज सकाळ-संध्याकाळ पूजा आणि आरती, आणि उत्तरपूजेनंतर विसर्जन.
- १मातीची मूर्ती आधीच ठरवा, आणि आदल्या दिवशी किंवा त्याच दिवशी सकाळी घरी आणा.शाडू मातीची, नैसर्गिक रंगांची मूर्ती घ्या: ती पाण्यात विरघळते. प्लास्टर ऑफ पॅरिस विरघळत नाही आणि नद्या-समुद्र खराब करते.
- २बसण्याची जागा सजवा: पाट किंवा चौरंग, स्वच्छ वस्त्र, फुलांची आरास.दिवे कागद, कापड आणि सजावटीपासून दूर ठेवा.
- ३बाजूला कलश ठेवा: पाणी, आंब्याची पाने आणि नारळ.नारळ मिळाला नाही, तर पाण्याने भरलेले झाकलेले भांडे आणि पाने पुरे.
- ४वर दिलेल्या मध्याह्नीच्या वेळेत प्राणप्रतिष्ठा करा.अनेक कुटुंबे गुरुजींना बोलावतात; अनेक जण पूजेच्या पुस्तकातून स्वतः करतात.
- ५मग षोडशोपचार पूजा: गंध, हळद-कुंकू, अक्षता, लाल फुले, दूर्वा आणि जानवे.अनेक घरांत एकवीस दूर्वा वाहतात: गणपतीला दूर्वा प्रिय.
- ६मोदकांचा नैवेद्य दाखवा, नारळ आणि फळांसह.अनेक घरांत एकवीस मोदक: उकडीचे, नारळ-गुळाचे.
- ७सुखकर्ता दुःखहर्ता ही आरती म्हणा, आणि मंत्रपुष्पांजली करा.घरचे, शेजारी, मित्र: सगळ्यांना आरतीला बोलवा.
- ८गणपती असेपर्यंत रोज सकाळ-संध्याकाळ पूजा, नैवेद्य आणि आरती करा.दीड, पाच, सात की दहा दिवस: कुळाच्या रीतीनुसार.
- ९शेवटच्या दिवशी उत्तरपूजा करा, आणि पुढच्या वर्षी लवकर या, असे मागणे मागा.उत्तरपूजेत आरती, नैवेद्य आणि गणपतीला निरोप.
- १०विसर्जन करा: घरी बादलीत, कृत्रिम तलावात, किंवा शहराने ठरवलेल्या जागी.मिरवणुकीत लहान मुले आणि वयस्करांना गर्दीपासून दूर ठेवा, आणि खोल पाण्यात जाऊ नका.
काय लागेल?टिक करत जा
१२ पैकी ० तयार
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
गणपती किती दिवस ठेवायचे?
कुळाच्या रीतीनुसार: दीड, पाच, सात किंवा दहा दिवस. जितके दिवस ठेवाल, तितके मनापासून ठेवा.
प्राणप्रतिष्ठेला गुरुजी लागतातच का?
नाही. अनेक कुटुंबे गुरुजींना बोलावतात, आणि अनेक जण पूजेच्या पुस्तकातून स्वतः करतात. वेळ आणि भाव महत्त्वाचा.
घरी विसर्जन कसे करायचे?
स्वच्छ बादलीत किंवा टबमध्ये पाणी भरा. उत्तरपूजेनंतर मूर्ती हळूच पाण्यात ठेवा, आणि माती विरघळू द्या. मग ते पाणी आणि माती झाडांना किंवा बागेत घाला, गटारात नाही.
आज चुकून चंद्र दिसला तर?
काळजी करू नका. अनेक घरांत त्यावर स्यमंतक मण्याची कथा ऐकतात किंवा वाचतात.
गौरी कधी येतात?
गणपतीनंतर काही दिवसांनी: अनुराधा नक्षत्रावर आगमन, ज्येष्ठा नक्षत्रावर पूजन, आणि मूळ नक्षत्रावर विसर्जन. अनेक कुटुंबांत दोन गौरींच्या मध्ये गणपती बसवतात.
लहान घरात किंवा एकट्याने गणपती आणता येतील का?
हो. छोटी मातीची मूर्ती, साधी आरास आणि रोजची आरती पुरे. दीड दिवसाचा गणपतीही आणता येतो.
ॲपमध्ये आठवण लावा
ॲप आदल्या दिवशी आणि त्या दिवशी सूचना पाठवते, इंटरनेट नसतानाही.