सण · माघ कृष्ण चतुर्दशी
महाशिवरात्री २०२६
शंकराची महारात्र: उपवास, बेलाची पाने आणि रात्रभर जागरण. अंधारातून प्रकाशाकडे जाण्याची रात्र.
तारीख, तिथी आणि वेळा
वेळा नागपूर नुसार. ॲपमध्ये तुमच्या शहराच्या वेळा.
शहरानुसार तारीख
ही तारीख सर्व शहरांत एकच आहे.
पुढील वर्षी, २०२७
थोडक्यात माहिती
- इतर नावेमहाशिवरात्र, शिवरात्र
- कुठेसंपूर्ण भारत आणि नेपाळ
- पूजा कोणाचीशंकर
- एका ओळीतशंकराच्या उपासनेची वर्षातली सगळ्यात मोठी रात्र: अंधार आणि अज्ञानावर मात करण्याची आठवण.
महाशिवरात्री, थोडं सविस्तर
- ०१
सणाविषयी
दर महिन्याच्या कृष्ण चतुर्दशीला शिवरात्र असते. माघ महिन्यातली ही महाशिवरात्र, वर्षातली सगळ्यात मोठी. उत्तर भारतात पौर्णिमांत पद्धतीमुळे तिला फाल्गुनची शिवरात्र म्हणतात, पण रात्र तीच.
हा सण दिवसाचा नाही, रात्रीचा आहे. रात्रभर जागून शंकराचे नाव घ्यायचे, म्हणजे अंधारात जागे राहायचे: आयुष्यातला अंधार आणि अज्ञान दूर करण्याची आठवण.
म्हणून आजचा उपवास फक्त अन्नाचा नाही. प्रामाणिकपणा, कोणाला न दुखावणे, दान आणि क्षमा, या गुणांची आठवण करायचा हा दिवस.
- ०२
अग्निस्तंभाची कथा
एकदा ब्रह्मदेव आणि विष्णू यांच्यात वाद झाला: आपल्या दोघांत मोठा कोण?
तेवढ्यात त्यांच्यामध्ये एक प्रचंड अग्निस्तंभ उभा राहिला. त्याचा शेवट शोधायला विष्णू वराह होऊन खाली गेले, आणि ब्रह्मदेव हंस होऊन वर उडाले. दोघांनाही टोक सापडले नाही.
त्या स्तंभातून शंकर प्रकट झाले: ना आदी, ना अंत. हेच पहिले लिंग, अशी कथा आहे. या रात्री आणखी एक आठवण: समुद्रमंथनातले हलाहल विष शंकराने कंठात धरले, आणि ते नीलकंठ झाले.
- ०३
महाराष्ट्रात आणि इतरत्र
दिवसभर उपवास, आणि दुसऱ्या दिवशी स्नान करून तो सोडतात. फराळाला साबुदाणा, रताळी आणि फळे. रात्री चार प्रहरांत चार वेळा शिवपूजा होते.
शिवलिंगाला दुधाचा अभिषेक करतात आणि बेलाची पाने वाहतात: शंकराला सगळ्यात प्रिय.
बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी तीन महाराष्ट्रात आहेत: त्र्यंबकेश्वर, भीमाशंकर आणि घृष्णेश्वर. आज तिथे रात्रभर दर्शनाच्या रांगा लागतात. औंढा नागनाथ आणि परळी वैजनाथ यांनाही अनेक भक्त ज्योतिर्लिंग मानतात.
नेपाळमध्ये आज राष्ट्रीय सुट्टी असते, आणि काठमांडूच्या पशुपतिनाथ मंदिरात साधू आणि भक्तांची मोठी गर्दी होते.
पूजा कशी करायची?
थोडक्यात: शिवरात्रीचा क्रम: दिवसभर उपवास, रात्रीच्या चारही प्रहरांत अभिषेक, बेल आणि "ॐ नमः शिवाय".
- १सकाळी स्नान करून संकल्प करा, आणि जमेल तसा उपवास ठेवा.काही जण निर्जळ उपवास करतात; बहुतेक जण फळे आणि दूध घेतात. मीठ घ्यायचे असेल तर सैंधव.
- २दिवसा शिवमंदिरात दर्शनाला जा, किंवा घरी शिवलिंग किंवा प्रतिमा मांडा.ज्योतिर्लिंगांवर रात्रभर रांगा असतात: पाणी जवळ ठेवा, आणि गर्दीत मुलांचा हात धरून ठेवा.
- ३सायंकाळी पहिल्या प्रहराची पूजा सुरू करा: शिवलिंगाला पाणी आणि दुधाचा अभिषेक करा.एक प्रहर म्हणजे साधारण तीन तास: सूर्यास्तापासून सूर्योदयापर्यंत चार प्रहर.
- ४बेलाची पाने, धोत्र्याची पाने आणि पांढरी फुले वाहा, निरांजन आणि उदबत्ती लावा.बेलाची तीन पानांची डहाळी वाहतात.
- ५वाहताना "ॐ नमः शिवाय" म्हणत राहा.जप मनातल्या मनातही चालतो.
- ६रात्रीच्या प्रत्येक प्रहरात पुन्हा अभिषेक करा: दही, तूप, मध, किंवा तुमच्या घरची रीत.कोणत्या प्रहरात कशाचा अभिषेक, हे घरोघरी वेगळे असते.
- ७भजन, कीर्तन किंवा शिवाच्या कथा ऐकत जागरण करा.जागरण जमत नसेल तर पहिल्या प्रहराची पूजा करून विश्रांती घ्या.
- ८सकाळी स्नान करून छोटी पूजा करा, आणि मग उपवास सोडा.दुसऱ्या दिवशी सूर्योदयानंतर, स्नान आणि पूजा झाल्यावर पारणे.
काय लागेल?टिक करत जा
१० पैकी ० तयार
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
दर महिन्याच्या शिवरात्रीपेक्षा ही वेगळी कशी?
वर्षातली ही सगळ्यात मोठी शिवरात्र: रात्रीच्या चारही प्रहरांत पूजा आणि रात्रभर जागरण. मासिक शिवरात्रीला बहुतेक जण एकच रात्रीची पूजा करतात.
उपवासात काय खायचे?
फळे, दूध, साबुदाणा, रताळे, शेंगदाणे; मीठ सैंधव. तांदूळ, गहू, डाळी, कांदा आणि लसूण टाळतात.
रात्रभर जागावेच लागते का?
जागरण हा आजचा गाभा, पण आरोग्य आधी. आजारी, गरोदर किंवा वयस्कर असाल, तर पहिल्या प्रहराची पूजा करून झोपा, आणि सकाळी पूजा करून उपवास सोडा.
शिवलिंगावर काय वाहू नये?
शिवलिंगावर वाहिलेले नंतर खात नाहीत, म्हणून शहाळ्याचे पाणी सहसा वाहत नाहीत. बेलाची पाने मात्र शिवाला सगळ्यात प्रिय.
ॲपमध्ये आठवण लावा
ॲप आदल्या दिवशी आणि त्या दिवशी सूचना पाठवते, इंटरनेट नसतानाही.