सण · श्रावण कृष्ण अष्टमी
श्रीकृष्ण जयंती २०२६
श्रावण वद्य अष्टमीला मध्यरात्री श्रीकृष्णाचा जन्म झाला. दिवसभर उपवास, आणि रात्री बाराला पाळणा!
तारीख, तिथी आणि वेळा
वेळा नागपूर नुसार. ॲपमध्ये तुमच्या शहराच्या वेळा.
शहरानुसार तारीख
या शहरांत तारीख वेगळी आहे; इतर शहरांत तीच.
पुढील वर्षी, २०२७
थोडक्यात माहिती
- इतर नावेगोकुळाष्टमी, जन्माष्टमी, कृष्णाष्टमी
- कुठेसंपूर्ण भारत; मथुरा आणि वृंदावनात सगळ्यात मोठा उत्सव
- पूजा कोणाचीबाळकृष्ण
- एका ओळीतविष्णूचा आठवा अवतार, श्रीकृष्ण, मथुरेच्या कारागृहात मध्यरात्री जन्मला.
श्रीकृष्ण जयंती, थोडं सविस्तर
- ०१
सणाविषयी
आज श्रीकृष्णाचा वाढदिवस. विष्णूचा आठवा अवतार, आणि सगळ्यांचा लाडका कान्हा.
दिवसभर उपवास, भजन आणि कीर्तन, आणि सगळे मध्यरात्रीची वाट पाहतात. बाराच्या ठोक्याला जन्म, आणि मग उपवास सुटतो.
आणि कथेतला धडा: अंधारातच प्रकाश जन्मतो. कारागृह, पहारे, बंद दार, तरीही कृष्ण जन्मला आणि सुखरूप पोहोचला.
- ०२
कारागृहातला जन्म
मथुरेचा राजा कंस याला भविष्य सांगितले गेले: देवकीचे आठवे अपत्य तुझा वध करेल. त्याने बहीण देवकी आणि तिचा पती वसुदेव यांना कारागृहात टाकले, आणि त्यांची मुले एकामागून एक मारली.
आठवे बाळ, कृष्ण, मध्यरात्री जन्मले. त्या क्षणी सगळे पहारेकरी गाढ झोपले, आणि कारागृहाचे दार उघडले. वसुदेवाने बाळाला उचलले आणि यमुना पार करून गोकुळात नेले.
तिथे नंद आणि यशोदा यांची नुकतीच जन्मलेली मुलगी होती. वसुदेवाने कृष्णाला तिथे ठेवले, आणि मुलीला घेऊन परतला. कंसाने तिला मारायला उचलले, तेव्हा ती योगमाया देवी म्हणून प्रकट झाली. कृष्ण मात्र गोकुळात यशोदेच्या मांडीवर वाढला.
- ०३
महाराष्ट्रात आणि इतरत्र
मध्यरात्री बाळकृष्णाच्या मूर्तीला स्नान घालतात, नवे कपडे घालतात, आणि पाळण्यात ठेवून झोका देतात. मग नैवेद्य, आणि उपवास सुटतो.
काही घरांत दारापासून आत येणारी छोटी छोटी पावले काढतात: कृष्ण घरात येतोय, अशी खूण.
महाराष्ट्रात देवळांत रात्री बारापर्यंत कीर्तन चालते, आणि जन्मानंतर सुंठवड्याचा प्रसाद. दुसऱ्या दिवशी गोपाळकाला आणि दहीहंडी.
मथुरा आणि वृंदावनात रासलीला रंगते. मणिपूर, आसाम, राजस्थान आणि गुजरातमध्येही रासलीलेची परंपरा आहे, आणि पुरीच्या जगन्नाथ मंदिरातही हा दिवस मोठा.
पूजा कशी करायची?
थोडक्यात: दिवसभर उपवास, संध्याकाळी भजन-कीर्तन, मध्यरात्री पाळण्यात स्वागत, आणि मग उपवास सोडणे.
- १सकाळी संकल्प करा आणि उपवास कसा करायचा ते ठरवा.फलाहार (फळे, दूध, उपवासाचे पदार्थ), फक्त पाणी, किंवा एक वेळ जेवण: तब्येतीला झेपेल तसे.
- २घर स्वच्छ करा, आणि देवघर आणि पाळणा फुलांनी सजवा.मऊ कापड घातलेला छोटा पाळणा. नसेल तर फुलांनी सजवलेला झोपाळा किंवा पाटही चालतो.
- ३संध्याकाळ भजन, कीर्तन किंवा भागवताच्या वाचनात घालवा.भागवताच्या दशम स्कंधात कृष्णजन्माची कथा आहे. गीतेचा एखादा अध्याय वाचला तरी चालेल.
- ४मध्यरात्रीच्या थोडे आधी बाळकृष्णाच्या मूर्तीला पाणी, दूध किंवा पंचामृताने स्नान घाला.पंचामृत म्हणजे दूध, दही, तूप, मध आणि साखर. शेवटी स्वच्छ पाण्याने स्नान घाला.
- ५त्याला नवे कपडे आणि मोरपीस घालून पाळण्यात ठेवा.मग पाळणा हलकेच हलवत पाळणा गीत म्हणा.
- ६नैवेद्य दाखवा: लोणी-साखर, सुंठवडा, फळे किंवा दुधाचे गोड.लोणीचोराला लोणी हवेच! सुंठवडा म्हणजे सुंठ, सुके खोबरे आणि खडीसाखर यांचे मिश्रण.
- ७आरती करा आणि प्रसाद वाटा.सुंठवडा आणि पंचामृत प्रसाद म्हणून सगळ्यांना द्या.
- ८मध्यरात्रीच्या पूजेनंतर, किंवा घरच्या पद्धतीने दुसऱ्या दिवशी सकाळी, उपवास सोडा.पहिला घास प्रसादाचा, मग हलके जेवण.
काय लागेल?टिक करत जा
१० पैकी ० तयार
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
उपवास कधी सोडायचा?
अनेक जण मध्यरात्रीच्या पूजेनंतर प्रसाद घेऊन उपवास सोडतात. काही घरांत दुसऱ्या दिवशी सकाळी स्नान-पूजेनंतर सोडतात. घरची पद्धत पाळा.
उपवासाला काय खाता येते?
फळे, दूध, साबुदाणा, वरई, शेंगदाणे, बटाटा, रताळे. धान्य आणि डाळी टाळतात.
मध्यरात्रीपर्यंत जागेच राहायला हवे का?
मध्यरात्रीचा जन्मोत्सव हाच आजचा गाभा. पण वृद्ध, लहान मुले किंवा आजारी व्यक्तींनी झोप घ्यावी; त्यांनी सकाळी पूजा करावी, आणि आधी तब्येत.
उपवास तब्येतीला झेपत नसेल तर?
मधुमेह, गर्भावस्था, औषधे किंवा वृद्धापकाळ असेल तर आधी डॉक्टरांना विचारा. फक्त फलाहार, किंवा उपवासाशिवाय पूजा आणि नामस्मरण, तेही पुरेसे आहे.
ॲपमध्ये आठवण लावा
ॲप आदल्या दिवशी आणि त्या दिवशी सूचना पाठवते, इंटरनेट नसतानाही.