सण · चैत्र शुक्ल प्रतिपदा
गुढीपाडवा २०२६
मराठी नववर्षाचा पहिला दिवस. दारात गुढी उभारा, कडुलिंब आणि गूळ खा, आणि नव्या वर्षाचे स्वागत करा!
तारीख, तिथी आणि वेळा
वेळा नागपूर नुसार. ॲपमध्ये तुमच्या शहराच्या वेळा.
शहरानुसार तारीख
ही तारीख सर्व शहरांत एकच आहे.
पुढील वर्षी, २०२७
थोडक्यात माहिती
- इतर नावेपाडवा, उगादी (कर्नाटक, आंध्र, तेलंगणा), चेटी चंड (सिंधी), नवरेह (काश्मीर)
- कुठेमहाराष्ट्र, गोवा आणि दमण; इतर प्रदेशांत वेगळ्या नावाने
- पूजा कोणाचीगुढी, ब्रह्मध्वज म्हणून
- एका ओळीतचैत्र शुद्ध प्रतिपदा: मराठी आणि कोंकणी नववर्ष, आणि शालिवाहन शकाचे नवे वर्ष.
गुढीपाडवा, थोडं सविस्तर
- ०१
सणाविषयी
चैत्र शुद्ध प्रतिपदेला मराठी वर्ष सुरू होते. शालिवाहन शकाचे नवे वर्षही आजच. वसंत ऋतू बहरात असतो, म्हणून नव्या सुरुवातीला याहून चांगला दिवस नाही.
गुढी म्हणजे विजयाचे आणि आनंदाचे निशाण. ब्रह्मदेवाने याच दिवशी सृष्टी निर्माण केली, अशी श्रद्धा आहे, म्हणून गुढीला ब्रह्मध्वजही म्हणतात.
आज कडुलिंबाची पाने गुळासोबत खातात. कडू आणि गोड एकत्र: वर्षभरात दोन्ही येणार, दोन्ही स्वीकारा, हा त्याचा अर्थ.
- ०२
गुढी कशासाठी?
गुढीमागे एकच कथा नाही. एका कथेनुसार रावणावर विजय मिळवून राम अयोध्येत परतले आणि त्यांचा राज्याभिषेक झाला, त्या आनंदात लोकांनी घरोघरी गुढ्या उभारल्या.
दुसरी कथा महाराष्ट्राची. शालिवाहन राजाने शत्रूवर विजय मिळवला, आणि पैठणला परतल्यावर लोकांनी गुढ्या उभारून त्याचे स्वागत केले. त्याच विजयापासून शालिवाहन शक मोजला जातो.
आणि तिसरी श्रद्धा सगळ्यात जुनी: ब्रह्मदेवाने याच दिवशी काळ आणि विश्व निर्माण केले. म्हणून नवे वर्ष आजपासून.
- ०३
महाराष्ट्रात आणि इतरत्र
सकाळी दारात किंवा खिडकीत गुढी उभारतात: उंच काठीच्या टोकाला रेशमी वस्त्र, कडुलिंब आणि आंब्याची पाने, फुलांचा हार आणि साखरेची गाठी, आणि वर तांब्याचा किंवा चांदीचा तांब्या. सूर्यास्ताला गुढी उतरवतात.
दारात रांगोळी, आणि जेवणात श्रीखंड-पुरी किंवा पुरणपोळी. हा साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक, म्हणून नवी खरेदी, गृहप्रवेश किंवा नवे काम सुरू करायला शुभ.
गिरगाव, डोंबिवली, ठाणे, पुण्यात नववर्षाच्या शोभायात्रा निघतात: नऊवारी, फेटे, ढोल-ताशे आणि लेझीम.
कर्नाटक, आंध्र आणि तेलंगणात हाच दिवस उगादी: तिथेही कडुलिंब, गूळ, चिंच यांची पचडी खातात. सिंधी बांधव चेटी चंड आणि काश्मिरी पंडित नवरेह साजरा करतात.
पूजा कशी करायची?
थोडक्यात: घर स्वच्छ, दारात रांगोळी, सूर्योदयानंतर गुढी, कडुलिंब-गूळ, गोड नैवेद्य, आणि सूर्यास्ताला गुढी उतरवा.
- १घर स्वच्छ करा, आणि दारात रांगोळी काढा.अनेक घरांत रांगोळीत स्वस्तिक काढून मध्ये हळद-कुंकू वाहतात.
- २स्नान करून नवे किंवा पारंपरिक कपडे घाला.स्त्रिया नऊवारी आणि पुरुष फेटा, अशीही अनेक घरांची हौस.
- ३गुढी तयार करा: काठीच्या टोकाला रेशमी वस्त्र, कडुलिंब आणि आंब्याची पाने, फुलांचा हार, साखरेची गाठी, आणि वर पालथा तांब्या.वस्त्राऐवजी साडीही चालते. तांब्या तांब्याचा, चांदीचा किंवा पितळेचा.
- ४सूर्योदयानंतर दाराजवळ किंवा खिडकीत गुढी उभारा.घरातून बाहेर पाहताना दाराच्या उजव्या बाजूला गुढी उभारतात. ती घट्ट बांधा, म्हणजे वाऱ्याने पडणार नाही.
- ५गंध, फुले, अक्षता आणि हळद-कुंकू वाहून, निरांजन आणि उदबत्ती लावून गुढीची पूजा करा.गुढीपाशी गणपती आणि घरातील देव यांचेही स्मरण करा, आणि वडीलधाऱ्यांना नमस्कार करा.
- ६कडुलिंबाची पाने गुळासोबत, किंवा कडुलिंबाची चटणी, खा.चटणीत कडुलिंबाच्या पानांसोबत ओवा, मीठ, हिंग, मिरी आणि साखर किंवा गूळ वाटतात.
- ७पुरणपोळी किंवा श्रीखंड-पुरीचा नैवेद्य दाखवा, आणि नव्या वर्षाचे पंचांग ऐका.पंचांग ऐकणे म्हणजे वर्षफल श्रवण: नव्या वर्षात काय येणार, ते ऐकणे.
- ८सूर्यास्ताला हळद-कुंकू आणि फुले वाहून गुढी उतरवा.गुढी फार उशिरापर्यंत ठेवत नाहीत: दिवस संपला की नवे वर्ष घरात आले.
काय लागेल?टिक करत जा
११ पैकी ० तयार
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
फ्लॅटमध्ये गुढी कुठे उभारायची?
बाल्कनीत किंवा दाराजवळच्या खिडकीत, बाहेरून दिसेल अशी. ती ग्रिलला घट्ट बांधा, आणि खाली कोणाला लागणार नाही याची काळजी घ्या.
गुढी कधी उतरवायची?
सूर्यास्ताला. पुन्हा हळद-कुंकू आणि फुले वाहून गुढी उतरवतात.
उतरवल्यानंतर गुढीच्या वस्तूंचे काय करायचे?
साखरेची गाठी प्रसाद म्हणून वाटा. वस्त्र आणि तांब्या पुन्हा वापरा. पाने आणि फुले झाडाच्या बुंध्याशी किंवा कंपोस्टमध्ये ठेवा.
पंचांग ऐकायला गुरुजी लागतात का?
परंपरेने उपाध्यायांकडून वर्षफल ऐकतात. अनेक घरांत वडीलधारे नव्या पंचांगातून वाचून दाखवतात, आणि मंदिरांतही पंचांग वाचन होते.
गुढी तिरकी का ठेवतात?
अनेक घरांत गुढी थोडी तिरकी, बाहेरच्या बाजूला झुकवून उभारतात; काही घरांत सरळ. घरची जी पद्धत असेल ती पाळा.
ॲपमध्ये आठवण लावा
ॲप आदल्या दिवशी आणि त्या दिवशी सूचना पाठवते, इंटरनेट नसतानाही.