सण · माघ शुक्ल चतुर्थी
श्रीगणेश जयंती २०२६
माघ शुद्ध चतुर्थी, गणपतीचा जन्मदिवस. आज तिळाचे स्नान, तिळाचा नैवेद्य, आणि मोरगावच्या मोरेश्वराचे दर्शन.
तारीख, तिथी आणि वेळा
वेळा नागपूर नुसार. ॲपमध्ये तुमच्या शहराच्या वेळा.
शहरानुसार तारीख
ही तारीख सर्व शहरांत एकच आहे.
पुढील वर्षी, २०२७
थोडक्यात माहिती
- इतर नावेतिळकुंद चतुर्थी, वरद चतुर्थी, माघी गणेश जयंती
- कुठेमहाराष्ट्र, गोवा आणि कोकण; उत्तर प्रदेशात तिलो चौथ
- पूजा कोणाचीगणपती
- एका ओळीतएका परंपरेनुसार गणपतीचा जन्मदिवस: तिळाचा नैवेद्य, दिवसा उपवास आणि अष्टविनायकांच्या दर्शनाला गर्दी.
श्रीगणेश जयंती, थोडं सविस्तर
- ०१
सणाविषयी
माघ महिन्यातली शुद्ध चतुर्थी म्हणजे गणेश जयंती. एका परंपरेनुसार हा गणपतीचा जन्मदिवस. भाद्रपदातली गणेश चतुर्थी हा मोठा, घरोघरचा उत्सव; माघी चतुर्थी त्याच्या तुलनेत शांत, मंदिरांमधला सण.
थंडी अजून असते, म्हणून आज तीळ सगळीकडे: तिळाचे उटणे लावून स्नान, तिळाचे लाडू नैवेद्याला आणि प्रसादात. दिवसभर उपवास आणि रात्री जेवण.
गणपती ही आरंभाची देवता. प्रत्येक काम त्याच्या नावाने सुरू होते. वर्षातून एकदा त्याचाच वाढदिवस साजरा करायचा, आणि नव्या कामांसाठी त्याचे आशीर्वाद घ्यायचे, हा या दिवसाचा अर्थ.
- ०२
मोरावर बसलेला मयूरेश्वर
सिंधू नावाच्या असुराला सूर्याकडून अमृताचे पात्र मिळाले होते. ते सुरक्षित राहावे म्हणून त्याने ते गिळून टाकले, आणि तो अजिंक्य होऊन सगळ्यांना छळू लागला.
त्याचा नाश करण्यासाठी गणपती शिव-पार्वतीच्या पोटी मयूरेश्वर म्हणून जन्मला: सहा हातांचा, गोऱ्या रंगाचा, आणि मोरावर स्वार. त्याने सिंधूच्या सेनेचा पराभव केला, त्याचा सेनापती कमलासुर याचे तीन तुकडे केले, आणि सिंधूचे पोट फाडून अमृताचे पात्र रिकामे केले.
या मयूरेश्वराचे मोरगावचे मंदिर ब्रह्मदेवाने बांधले, अशी कथा. म्हणूनच मोरगावचा मोरेश्वर हा अष्टविनायकांपैकी पहिला, आणि यात्रा तिथूनच सुरू होऊन तिथेच संपते.
- ०३
महाराष्ट्रात आणि इतरत्र
मोरगावला आज मोठी गर्दी असते, आणि चिंचवडहून मोरया गोसावींच्या मंदिरातून गणपतीची पालखी मिरवणुकीने मोरगावला येते. मोरेश्वरासमोरचा नंदी हेही इथले वेगळेपण: नंदी सहसा शंकरासमोर असतो.
सिद्धटेकच्या सिद्धिविनायकाची सोंड उजवीकडे वळलेली आहे, आणि भाविक तिथली टेकडी सात वेळा प्रदक्षिणा घालतात. कोकणात गणपतीपुळ्याच्या समुद्रकाठच्या स्वयंभू गणपतीची आज जयंती साजरी होते.
काही घरांत हळदीची किंवा शेंदराची शंकूच्या आकाराची गणपतीची मूर्ती करून पूजतात, आणि चौथ्या दिवशी पाण्यात विसर्जन करतात. उत्तर प्रदेशात हीच तिलो चौथ किंवा सकट चौथ.
पूजा कशी करायची?
थोडक्यात: तिळाचे स्नान, गणपतीचा जन्मोत्सव, तिळाच्या लाडूंचा नैवेद्य, आणि रात्री जेवण.
- १अंगाला तिळाचे उटणे लावा, आणि तीळ घातलेल्या पाण्याने स्नान करा.माघातल्या थंडीत तीळ उबदार ठेवतात. लाल कपडे घालायची पद्धतही आहे.
- २संकल्प करा, आणि दिवसभर उपवास ठेवा: फळे, दूध किंवा उपवासाचे पदार्थ.आजारी, गरोदर किंवा वयस्कर असाल, तर साधे जेवण घ्या.
- ३स्वच्छ पाटावर गणपतीची मूर्ती किंवा प्रतिमा ठेवा.काही घरांत हळदीचा किंवा शेंदराचा छोटा शंकू गणपती म्हणून पुजतात.
- ४वर दिलेल्या पूजेच्या वेळेत जन्मोत्सव करा: दूर्वा, लाल फुले, हळद-कुंकू आणि अक्षता वाहा.तुमच्या शहराची पूजेची वेळ वर दिली आहे.
- ५अथर्वशीर्ष किंवा गणपतीची नावे म्हणा.जमेल तितके म्हणा: एकदा मनापासून म्हटलेले पुरे.
- ६नैवेद्याला तिळाचे लाडू किंवा मोदक दाखवा, आणि आरती करा.नैवेद्य आधी देवाला, मग सगळ्यांना.
- ७तिळाचा प्रसाद वाटा, आणि रात्री जेवून उपवास सोडा.दिवसा उपवास, रात्री जेवण: ही आजची रीत.
काय लागेल?टिक करत जा
१० पैकी ० तयार
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
ही भाद्रपदातली गणेश चतुर्थीच का?
नाही. माघातली ही एका परंपरेनुसार गणपतीची जयंती. घरोघरी दहा दिवसांची मूर्ती बसवायची पद्धत भाद्रपदात असते; माघी गणेश जयंती घरी एका दिवसाची पूजा आणि मंदिरांत उत्सव.
आज तीळ का?
ही तिलकुंद चतुर्थी: तिळाचे उटणे, तिळाचे स्नान, आणि तिळाचाच नैवेद्य व प्रसाद. उत्तर भारतात याच दिवशी तिलकुट खातात.
हळदीच्या गणपतीचे पुढे काय करायचे?
उत्सवानंतर चौथ्या दिवशी तो पाण्यात विसर्जित करतात. घरी एका भांड्यातल्या पाण्यात विसर्जन करून ते पाणी झाडांना घालता येते.
दिवसा काही खाऊ शकतो का?
बहुतेक जण दिवसा उपवास करून रात्री जेवतात. फळे, दूध किंवा उपवासाचे पदार्थ चालतात. आरोग्य आधी: शंका असेल तर डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
ॲपमध्ये आठवण लावा
ॲप आदल्या दिवशी आणि त्या दिवशी सूचना पाठवते, इंटरनेट नसतानाही.