सण · आषाढ पौर्णिमा
गुरुपौर्णिमा २०२६
आषाढ पौर्णिमा म्हणजे गुरुपौर्णिमा, व्यासांचा दिवस. आज आपल्याला घडवणाऱ्या प्रत्येक गुरूला वंदन!
तारीख, तिथी आणि वेळा
वेळा कोल्हापूर नुसार. ॲपमध्ये तुमच्या शहराच्या वेळा.
शहरानुसार तारीख
ही तारीख सर्व शहरांत एकच आहे.
पुढील वर्षी, २०२७
थोडक्यात माहिती
- इतर नावेव्यासपौर्णिमा, आषाढी पौर्णिमा
- कुठेसंपूर्ण भारत आणि नेपाळ; बौद्ध आणि जैन परंपरेतही हा दिवस खास
- पूजा कोणाचीमहर्षी व्यास आणि आपले गुरू
- एका ओळीतमहर्षी व्यासांचा जन्मदिवस, आणि आपल्या सगळ्या गुरूंना वंदन करायचा दिवस.
गुरुपौर्णिमा, थोडं सविस्तर
- ०१
सणाविषयी
गुरू म्हणजे अंधार दूर करणारा. अज्ञानाच्या अंधारातून ज्ञानाकडे नेतो, तो गुरू.
आज व्यासांची पूजा होते. त्यांनी वेदांचे चार भाग केले आणि महाभारत सांगितले, म्हणून ते सगळ्या गुरूंचे गुरू मानले जातात.
पण गुरू फक्त आश्रमात नसतो. शाळेतले शिक्षक, गाणे किंवा कला शिकवणारे, आयुष्यात वाट दाखवणारे: आज त्या सगळ्यांची आठवण काढा, आणि जमलं तर एक फोन करा.
- ०२
व्यास आणि गणपतीची अट
पराशर ऋषी आणि सत्यवतीचा मुलगा यमुनेतल्या एका बेटावर जन्मला. रंगाने सावळा, म्हणून नाव कृष्ण द्वैपायन. तेच पुढे व्यास झाले.
व्यासांना महाभारत लिहून घ्यायचे होते, आणि लेखनिक म्हणून गणपती तयार झाले. पण गणपतींची अट होती: तुम्ही एकदाही थांबायचे नाही. व्यासांनी उलट अट घातली: प्रत्येक श्लोक समजल्याशिवाय लिहायचा नाही.
मग व्यास मधूनच अवघड श्लोक सांगत. गणपती तो समजून घेईपर्यंत व्यासांना पुढचा विचार करायला वेळ मिळे. असे सगळे महाभारत लिहून झाले. गुरूचे शहाणपण आणि शिष्याची समज, दोन्ही एकत्र!
- ०३
महाराष्ट्रात आणि इतरत्र
शाळांमध्ये मुले शिक्षकांना फूल देऊन नमस्कार करतात. गाणे, नृत्य किंवा कुस्ती शिकणारे आज आपल्या गुरूंची पूजा करतात.
शिर्डीत गुरुपौर्णिमा हा वर्षातल्या तीन मोठ्या उत्सवांपैकी एक: लाखो भाविक येतात, पालखी आणि रथ निघतो. संतांच्या मठांमध्येही आज गुरुपूजन होते.
बौद्ध परंपरेत हा दिवस बुद्धांच्या सारनाथमधल्या पहिल्या प्रवचनाचा, आणि वर्षावासाची सुरुवात. जैन परंपरेत महावीरांनी गौतम स्वामींना आज पहिले शिष्य केले, असे मानतात.
नेपाळमध्ये आज शिक्षक दिन: विद्यार्थी शिक्षकांना हार, गोड पदार्थ आणि टोपी देतात.
आजचा दिवस कसा पाळावा
थोडक्यात: व्यासांची पूजा, आपल्या गुरूंना वंदन, आणि शक्य असेल तर शिक्षकांना प्रत्यक्ष भेटून धन्यवाद.
- १स्नान करून दिवसाची सुरुवात आई-वडिलांना नमस्कार करून करा.आई-वडील हे पहिले गुरू, म्हणून अनेक घरांत दिवस त्यांना नमस्काराने सुरू होतो.
- २व्यासांची पूजा करा: त्यांची प्रतिमा, किंवा महाभारत किंवा गीता, फुले, गंध आणि दिवा.अनेक देवळांत आज व्यासपूजा होते, आणि फुले आणि भेटी अर्पण केल्या जातात.
- ३तुमचे गुरू असतील तर त्यांच्या पादुकांची पूजा करा.पादुका गुरूंच्या चरणांचे प्रतीक. पादुका नसतील तर गुरूंच्या प्रतिमेला फुले वाहा.
- ४गुरुवंदनेचा श्लोक म्हणा, किंवा गुरुगीता वाचा."गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुः" हा श्लोक अनेक घरांत आणि शाळांत म्हणतात.
- ५गुरूंना, त्यांच्या आश्रमात, मठात किंवा समाधीला भेट द्या.आज आश्रमांत आणि गुरूंच्या ठिकाणी भक्त जमतात. गर्दी असते, म्हणून लवकर जा.
- ६तुमच्या शिक्षकांना भेटून धन्यवाद द्या: एखादे फूल, मिठाई किंवा छोटी भेट.जुन्या शिक्षकांना फोन करणेही चांगली गुरुदक्षिणा आहे.
- ७जमेल तशी गुरुदक्षिणा द्या.पैसे, भेट, अन्न किंवा तुमचा वेळ: जे काही द्याल ते आदराने द्या.
- ८दिवसातला थोडा वेळ शिकण्यात घालवा: वाचा, तुमची कला रियाज करा, किंवा कुणाला शिकवा.शिकलेले आचरणात आणणे, हीच खरी गुरुदक्षिणा, असे अनेक जण मानतात.
काय लागेल?टिक करत जा
११ पैकी ० तयार
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
मला कोणी गुरू नाहीत. मी कोणाला वंदन करू?
ज्यांनी तुम्हाला काहीही शिकवले ते सगळे: आई-वडील, शाळा-कॉलेजचे शिक्षक, कला शिकवणारे, आयुष्यात वाट दाखवणारे. आज त्यांची आठवण ठेवा आणि धन्यवाद द्या.
पाद्यपूजा म्हणजे काय?
गुरूंच्या पादुकांची पूजा. पादुका गुरूंच्या पवित्र चरणांचे प्रतीक मानतात. अनेक मठांत आणि आश्रमांत आज ही पूजा होते.
आज उपवास करायचा असतो का?
बहुतेकांसाठी उपवास हा नियम नाही. तुमच्या गुरूंच्या परंपरेत असेल तर जरूर पाळा.
गुरुदक्षिणा किती द्यायची?
काही ठरलेले नाही. जे देऊ शकाल ते आदराने द्या. पैशापेक्षा तुमचा वेळ, सेवा आणि शिकलेले आचरणात आणणे महत्त्वाचे.
ॲपमध्ये आठवण लावा
ॲप आदल्या दिवशी आणि त्या दिवशी सूचना पाठवते, इंटरनेट नसतानाही.