सण · वैशाख शुक्ल चतुर्दशी
श्री नृसिंह जयंती २०२६
वैशाख शुद्ध चतुर्दशीला संध्याकाळी विष्णू नृसिंह रूपात खांबातून प्रकट झाले. भक्ताच्या रक्षणासाठी देव कुठूनही येतो, याची आठवण!
तारीख, तिथी आणि वेळा
वेळा इंदूर नुसार. ॲपमध्ये तुमच्या शहराच्या वेळा.
शहरानुसार तारीख
या शहरांत तारीख वेगळी आहे; इतर शहरांत तीच.
पुढील वर्षी, २०२७
थोडक्यात माहिती
- इतर नावेनृसिंह चतुर्दशी, नरसिंह जयंती
- कुठेमहाराष्ट्र, कर्नाटक, आंध्र प्रदेश आणि उत्तर तमिळनाडू
- पूजा कोणाचीनृसिंह (लक्ष्मी-नृसिंह)
- एका ओळीतविष्णूचा नृसिंह अवतार: प्रल्हादाचे रक्षण आणि हिरण्यकशिपूचा अंत.
श्री नृसिंह जयंती, थोडं सविस्तर
- ०१
सणाविषयी
नृसिंह म्हणजे नर आणि सिंह: अर्धा माणूस, अर्धा सिंह. विष्णूच्या दहा अवतारांपैकी हा चौथा.
नृसिंह प्रकट झाले ते संध्याकाळी, म्हणून आजची मुख्य पूजा सायंकाळी होते. अनेक जण दिवसभर उपवास करतात आणि पूजेनंतरच जेवतात.
आणि यातला धडा: अहंकार कितीही मोठा असो, त्याला पळवाट सापडत नाही. आणि खरा भक्त एकटा नसतो.
- ०२
खांबातून आलेला देव
हिरण्यकशिपूने ब्रह्मदेवाकडून वर मिळवला होता: माणूस किंवा पशू मारू शकणार नाही, घरात किंवा बाहेर नाही, दिवसा किंवा रात्री नाही, जमिनीवर किंवा आकाशात नाही, कोणत्याही शस्त्राने नाही. आता आपण अमर, असे त्याला वाटले.
मुलगा प्रल्हाद मात्र विष्णूचे नाव घेतच राहिला. चिडून हिरण्यकशिपूने एका खांबाकडे बोट दाखवले: तुझा विष्णू यात आहे का? आणि त्याने खांबावर गदेचा प्रहार केला. खांब फुटला, आणि आतून नृसिंह प्रकट झाले.
वराची प्रत्येक अट नृसिंहांनी पाळली: ते ना माणूस, ना पशू. उंबरठ्यावर, संध्याकाळी, आपल्या मांडीवर घेऊन, नखांनी त्यांनी हिरण्यकशिपूचा अंत केला. मग त्यांचा राग शांत केला तो प्रल्हादाच्या प्रार्थनेने.
- ०३
महाराष्ट्रात आणि इतरत्र
पुणे जिल्ह्यात भीमा आणि नीरा नद्यांच्या संगमावर नीरा नरसिंहपूरचे लक्ष्मी-नृसिंह मंदिर आहे. तिथे वैशाख शुद्ध षष्ठीपासून नवरात्र असते, आणि ते नृसिंह जयंतीला पूर्ण होते: प्रवचन, भजन, कीर्तन आणि गाण्याच्या मैफली.
विदर्भात रामटेकच्या केवल नृसिंह मंदिरात पाचव्या शतकातली नृसिंहाची मूर्ती आहे.
कर्नाटक आणि आंध्रात आज लक्ष्मी-नृसिंह मंदिरांत विशेष पूजा होतात. गूळ आणि पाण्याचे पानक वाटतात, आणि काही मंदिरांत सगळ्यांसाठी जेवण असते.
हिरण्यकशिपूचा वध आंध्रातल्या अहोबिलम इथे झाला, अशी श्रद्धा आहे.
पूजा कशी करायची?
थोडक्यात: दिवसभर उपवास, संध्याकाळी नृसिंहाची पूजा आणि प्रल्हादाची कथा, मग पानक आणि प्रसाद.
- १सकाळी स्नान करून संध्याकाळच्या पूजेपर्यंत उपवासाचा संकल्प करा.आजारी, गरोदर किंवा वयस्कर असाल, तर उपवास नको; पूजा मनापासून करा.
- २दिवस हलका ठेवा: लागले तर फळे आणि दूध.वैशाखातले ऊन कडक असते: पाणी पीत राहा.
- ३संध्याकाळ होण्याआधी चौरंगावर नृसिंहाची किंवा लक्ष्मी-नृसिंहाची प्रतिमा ठेवा.प्रतिमा नसेल तर फोटोही चालतो.
- ४सायंकाळी, नृसिंह प्रकट झाले त्या वेळी, गंध, फुले, तुळस, निरांजन आणि उदबत्तीने पूजा करा.तुमच्या शहराची संध्याकाळची वेळ वर दिली आहे.
- ५प्रल्हादाची कथा वाचा किंवा ऐका.प्रल्हाद चरित्र वाचणे ही आजची खास प्रथा आहे.
- ६पानकाचा नैवेद्य दाखवा, आणि आरती करा.नैवेद्य आधी देवाला, मग सगळ्यांना.
- ७जमेल ते दान करा: अन्न किंवा पाणी.उन्हाळ्यात थंड पानक किंवा पाणी देणे हेही दान.
- ८पूजेनंतर प्रसाद घेऊन उपवास सोडा.काही मंदिरांत आज सगळ्यांसाठी जेवण असते.
काय लागेल?टिक करत जा
१० पैकी ० तयार
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
पूजा संध्याकाळीच का?
हिरण्यकशिपूच्या वरात दिवसही नव्हता आणि रात्रही. म्हणून नृसिंह दोन्हींच्या मधल्या वेळी, संध्याकाळी प्रकट झाले, आणि आजची मुख्य पूजा त्याच वेळी होते.
पानक म्हणजे काय?
गूळ आणि पाण्याचे पेय, अनेक घरांत त्यात सुंठ आणि वेलची घालतात. नृसिंहाचा राग शांत करणारे म्हणून ते आज नैवेद्यात देतात.
उपवास करावाच लागतो का?
नाही. अनेक जण संध्याकाळच्या पूजेपर्यंत उपवास करतात, पण तो ऐच्छिक आहे. आरोग्य आधी.
संध्याकाळी पूजा जमली नाही तर?
जमेल तेव्हा करा: भाव महत्त्वाचा. प्रल्हादाची कथा वाचणे आणि नृसिंहाचे नाव घेणे कधीही करता येते.
ॲपमध्ये आठवण लावा
ॲप आदल्या दिवशी आणि त्या दिवशी सूचना पाठवते, इंटरनेट नसतानाही.