सण · माघ शुक्ल पंचमी
वसंत पंचमी २०२६
माघ शुद्ध पंचमी, सरस्वतीचा दिवस आणि वसंताची चाहूल. पिवळे कपडे, पुस्तकांची पूजा, आणि लहान मुलांची पहिली अक्षरे.
तारीख, तिथी आणि वेळा
वेळा बेंगळुरू नुसार. ॲपमध्ये तुमच्या शहराच्या वेळा.
शहरानुसार तारीख
ही तारीख सर्व शहरांत एकच आहे.
पुढील वर्षी, २०२७
थोडक्यात माहिती
- इतर नावेसरस्वती पूजन, श्री पंचमी, मदन पंचमी
- कुठेसंपूर्ण भारत; बंगाल, ओडिशा आणि पंजाबात विशेष
- पूजा कोणाचीसरस्वती
- एका ओळीतज्ञान, भाषा, संगीत आणि कलांची देवता सरस्वतीचा दिवस, आणि वसंताच्या तयारीची सुरुवात.
वसंत पंचमी, थोडं सविस्तर
- ०१
सणाविषयी
माघ शुद्ध पंचमी म्हणजे वसंत पंचमी. सरस्वती ही ज्ञानाची, भाषेची, संगीताची आणि सगळ्या कलांची देवता, आणि आज तिचा दिवस.
पिवळा हा आजचा रंग: शेतात फुललेल्या मोहरीचा, आणि सरस्वतीचा आवडता. पिवळे कपडे, पिवळे पदार्थ, आणि देवीलाही पिवळे वस्त्र.
वसंत हा ऋतूंचा राजा, आणि त्याची तयारी आजपासून. आज शिकायला सुरुवात करायची, पुस्तके, वाद्ये, लेखणी यांची पूजा करायची: जे शिकतो त्याचा आदर करणे, हा या दिवसाचा अर्थ.
- ०२
मदनाचे दहन
शंकर खोल ध्यानात बसले होते, आणि पार्वतीला त्यांच्याशी लग्न करायचे होते. ऋषींनी प्रेमाची देवता मदन, म्हणजे कामदेव, याला शंकराचे ध्यान भंग करायला सांगितले.
मदनाने आपला बाण सोडला. शंकरांचे ध्यान भंगले, पण संतापून त्यांनी तिसरा डोळा उघडला, आणि मदन जळून राख झाला.
मदन पुढे कृष्ण आणि रुक्मिणीचा पुत्र प्रद्युम्न म्हणून पुन्हा जन्मला. म्हणून काही ठिकाणी आजचा दिवस मदन पंचमी: वसंत हा प्रेमाचा ऋतू, आणि प्रेमाची देवताही त्याच्यासोबत परत येते.
- ०३
महाराष्ट्रात आणि इतरत्र
महाराष्ट्रात लग्नानंतरच्या पहिल्या वसंत पंचमीला नवदांपत्य पिवळे कपडे घालून देवदर्शनाला जाते. काही ठिकाणी शिव-पार्वतीची पूजा करून आंब्याचा मोहोर आणि गव्हाच्या लोंब्या वाहतात.
आज लहान मुलांना पहिली अक्षरे गिरवायला शिकवतात. ओडिशात चार-पाच वर्षांच्या मुलांचे शिक्षण आजच्या खडी-छुआँ किंवा विद्यारंभ विधीने सुरू होते; बंगालमध्ये याला हाते-खोडी म्हणतात, आणि तिथल्या शाळा-शाळांत सरस्वती पूजा होते.
पंजाबात हा पतंगांचा बसंत. दिल्लीत निजामुद्दीन औलियांच्या दर्ग्यावरही पिवळ्या रंगात बसंत साजरा होतो, अमीर खुसरोंपासूनची परंपरा. आणि होळी आजपासून बरोबर चाळीस दिवसांनी.
पूजा कशी करायची?
थोडक्यात: पिवळ्या रंगात सरस्वतीची पूजा, तिच्यासमोर पुस्तके आणि वाद्ये, आणि लहानग्यांची पहिली अक्षरे.
- १स्नान करून पिवळे कपडे घाला.पिवळा: शेतातल्या मोहरीचा आणि सरस्वतीचा आवडता रंग.
- २स्वच्छ पाटावर पिवळे वस्त्र पसरून सरस्वतीची प्रतिमा ठेवा.प्रतिमा नसेल तर सरस्वतीचा फोटोही चालतो.
- ३प्रतिमेसमोर तुमची पुस्तके, वह्या, पेन आणि वाद्य ठेवा.शाळेत जाणारी मुले आपली दप्तरातली पुस्तके ठेवतात.
- ४पिवळी फुले, हळद-कुंकू आणि अक्षता वाहा, निरांजन आणि उदबत्ती लावा.फुले नसतील तर फक्त अक्षता आणि हळद-कुंकूही चालते.
- ५सरस्वती वंदना किंवा एखादी प्रार्थना म्हणा.शब्द महत्त्वाचे नाहीत, मन महत्त्वाचे.
- ६पिवळ्या रंगाचा गोड पदार्थ किंवा फळे नैवेद्याला दाखवा, आणि आरती करा.केशर किंवा हळद घातलेला शिरा किंवा भात, किंवा केळी.
- ७घरात लहान मूल असेल, तर त्याचा हात धरून पाटीवर पहिली अक्षरे गिरवा.साधारण चार-पाच वर्षांच्या मुलांची अक्षरओळख आज सुरू करतात.
- ८पूजेनंतर थोडे वाचा, लिहा किंवा गा: शिकण्याला आजची सुरुवात.अनेक कुटुंबे आज एकत्र वाचतात किंवा गाणे बसवतात.
काय लागेल?टिक करत जा
११ पैकी ० तयार
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
मुलाची अक्षरओळख कशी करायची?
पूजेनंतर मुलाला मांडीवर घ्या, पाटीवर त्याचा हात धरून "श्री" किंवा "ॐ" आणि पहिले अक्षर गिरवा. घरोघरी अक्षर वेगळे असते. ओडिशात याला खडी-छुआँ आणि बंगालमध्ये हाते-खडी म्हणतात.
आज अभ्यास करावा की नाही?
नक्की करा: आजचा दिवस शिकण्याचाच. काही घरांत पूजा संपेपर्यंत पुस्तके देवीसमोरच ठेवतात, आणि मग त्यांतूनच थोडे वाचतात.
नैवेद्याला काय करायचे?
पिवळ्या रंगाचे काहीही: केशरी शिरा, केशर किंवा हळद घातलेला भात, लाडू किंवा केळी. आज पिवळे अन्न खाण्याचीही पद्धत आहे.
उपवास करावा लागतो का?
नाही. आजचा दिवस पूजेचा आणि शिकण्याचा; उपवासाची सक्ती नाही. काही जण पूजा होईपर्यंत काही खात नाहीत.
ॲपमध्ये आठवण लावा
ॲप आदल्या दिवशी आणि त्या दिवशी सूचना पाठवते, इंटरनेट नसतानाही.