सण · श्रावण पौर्णिमा
नारळी पौर्णिमा २०२६
श्रावण पौर्णिमेला कोळी बांधव समुद्राला नारळ अर्पण करतात. पावसाळा ओसरतो, आणि होड्या पुन्हा दर्यावर!
तारीख, तिथी आणि वेळा
वेळा बेंगळुरू नुसार. ॲपमध्ये तुमच्या शहराच्या वेळा.
शहरानुसार तारीख
ही तारीख सर्व शहरांत एकच आहे.
पुढील वर्षी, २०२७
थोडक्यात माहिती
- इतर नावेश्रावणी पौर्णिमा, राखी पौर्णिमा
- कुठेमहाराष्ट्राचा किनारा आणि कोकण; पश्चिम किनाऱ्यावरचे कोळी आणि मच्छीमार
- पूजा कोणाचीवरुण, समुद्राचा देव (कोळी त्याला दर्याराजा म्हणतात)
- एका ओळीतसमुद्राला, म्हणजे वरुणाला, कृतज्ञतेचा नारळ: मासेमारीचा नवा हंगाम सुखाचा जावो.
नारळी पौर्णिमा, थोडं सविस्तर
- ०१
सणाविषयी
पावसाळ्यात दर्या खवळलेला असतो, आणि हा माशांच्या प्रजननाचा काळ. म्हणून मच्छीमार होड्या किनाऱ्यावरच ठेवतात.
श्रावण पौर्णिमेपर्यंत वारे ओसरतात. आज समुद्राची पूजा करून नारळ अर्पण केला, की होड्या पुन्हा पाण्यात जातात आणि मासेमारी सुरू होते.
नारळच का? त्याचे पाणी आणि खोबरे दोन्ही शुद्ध, कशाची भेसळ नाही. ज्या दर्यावर घर चालते, त्याला सगळ्यात शुद्ध भेट. हाच आजचा धडा: जे देते, त्याचे आभार माना.
- ०२
राम, वरुण आणि सेतू
सीतेला सोडवायला राम लंकेला निघाले, पण मध्ये अथांग समुद्र. रामांनी वरुणाची प्रार्थना केली: वाट दे. वरुण आलाच नाही.
मग रामांनी समुद्रावर अस्त्रे सोडली, आणि समुद्र आटू लागला. घाबरलेला वरुण हात जोडून पुढे आला. तो म्हणाला: वानरांमधला नल पूल बांधू शकतो, आणि त्याने टाकलेले दगड मी तरंगत ठेवीन.
नलाने पाच दिवसांत सेतू बांधला. वरुणाने तो पूल धरून ठेवला, त्याबद्दल त्याचे आभार म्हणून आज नारळ, अशी आख्यायिका सांगतात.
- ०३
महाराष्ट्रात आणि इतरत्र
मुंबई, ठाणे आणि पालघरच्या कोळीवाड्यांत रांगोळ्या सजतात. पारंपरिक वेशात कोळी स्त्री-पुरुष गल्लोगल्ली नाचत किनाऱ्यावर जातात, आणि दर्याला नारळ अर्पण करतात.
घरी नारळी भात होतो: नारळ आणि गुळाचा गोड भात. आजचा सण नारळाचाच!
याच पौर्णिमेला अनेक घरांत श्रावणी: जुने जानवे बदलून नवे घालतात. आणि बहिणी भावांना राखीही बांधतात; त्याबद्दल रक्षाबंधनाच्या पानावर.
गोवा, गुजरात आणि पश्चिम किनाऱ्यावरच्या इतर मच्छीमार समाजांतही आज समुद्राला नारळ अर्पण होतो.
पूजा कशी करायची?
थोडक्यात: समुद्राची पूजा, कृतज्ञतेने श्रीफळ अर्पण, आणि लाटांपासून लांब राहणे: एवढाच आजचा विधी.
- १सकाळी स्नान करा; अनेक घरांत नवे किंवा पारंपरिक कपडे घालतात.कोळी कुटुंबे आज सणाचे कपडे घालून किनाऱ्याकडे निघतात.
- २समुद्रासाठी एक अख्खा नारळ बाजूला ठेवा, हळद-कुंकू आणि फुलांसह.पक्का, पाणी असलेला नारळ निवडा. अनेक जण त्याला कुंकू लावून फुले बांधतात.
- ३कुटुंबासोबत, किंवा कोळीवाड्याच्या मिरवणुकीसोबत किनाऱ्यावर जा.समुद्र दूर असेल तर नदी, तळे, किंवा घरी पाण्याचा कलश आणि वरुणाची प्रतिमा चालते.
- ४समुद्राची पूजा करा: हळद-कुंकू, अक्षता, फुले आणि दिवा.समुद्र हे वरुणाचे स्थान मानतात. हात जोडून त्याने दिलेल्या सगळ्याबद्दल आभार माना.
- ५पाण्याच्या कडेवरूनच नारळ समुद्राला अर्पण करा.उथळ, शांत पाण्यातून हलकेच नारळ सोडा. त्यामागे पाण्यात जाऊ नका: पावसाळ्यातला समुद्र अजून जोरात असतो.
- ६घरी येऊन नारळी भाताचा नैवेद्य दाखवा.नारळ आणि गुळाचा गोड भात. अनेक घरांत नारळाच्या वड्याही.
- ७तुमच्या घरी आज राखी बांधत असतील तर तीही बांधा.राखी कशी बांधायची, ते रक्षाबंधनाच्या पानावर आहे.
काय लागेल?टिक करत जा
६ पैकी ० तयार
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
समुद्रात काय टाकू नये?
फक्त नारळ अर्पण करा. प्लास्टिकच्या पिशव्या, थर्माकोल, प्लास्टिकची फुले किंवा पूजेचा कचरा समुद्रात टाकू नका: तो घरी परत आणा.
समुद्रापासून लांब राहतो. तरीही नारळी पौर्णिमा करता येते का?
हो. नदी किंवा तळ्याची पूजा करा, किंवा घरी पाण्याच्या कलशाची, नारळ अर्पण करा, आणि नारळी भात करा. कृतज्ञता महत्त्वाची, जागा नाही.
पाण्यात उतरणे सुरक्षित आहे का?
नाही. पावसाळा अजून संपलेला नसतो, लाटा आणि ओढ जोरात असतात. किनाऱ्यावरूनच अर्पण करा, ओल्या खडकांवर चढू नका, मुलांचा हात धरा, आणि पोलीस किंवा जीवरक्षकांचे इशारे पाळा.
श्रावणी म्हणजे काय?
याच पौर्णिमेला जुने जानवे बदलून नवे घालण्याची जुनी वैदिक परंपरा आहे. विधी तुमच्या घराच्या पद्धतीने, गुरुजींना विचारून करा.
ॲपमध्ये आठवण लावा
ॲप आदल्या दिवशी आणि त्या दिवशी सूचना पाठवते, इंटरनेट नसतानाही.