सण · आश्विन पौर्णिमा
कोजागरी पौर्णिमा २०२६
आश्विन पौर्णिमा म्हणजे कोजागरी: चांदण्यात आटवलेले दूध, आणि रात्रभर जागरण. मध्यरात्री लक्ष्मी विचारते, को जागर्ति? कोण जागे आहे?
तारीख, तिथी आणि वेळा
वेळा बेंगळुरू नुसार. ॲपमध्ये तुमच्या शहराच्या वेळा.
शहरानुसार तारीख
ही तारीख सर्व शहरांत एकच आहे.
पुढील वर्षी, २०२७
थोडक्यात माहिती
- इतर नावेकोजागिरी पौर्णिमा, शरद पौर्णिमा, आश्विन पौर्णिमा
- कुठेसंपूर्ण भारत; महाराष्ट्रात कोजागरी, उत्तरेत शरद पौर्णिमा, बंगालमध्ये लक्ष्मीपूजा
- पूजा कोणाचीलक्ष्मी, चंद्र, आणि ऐरावतावर बसलेला इंद्र
- एका ओळीतमध्यरात्री लक्ष्मी पृथ्वीवर येते, आणि जो जागा असतो त्याला आशीर्वाद देते. चांदण्यातले दूध अमृतासारखे.
कोजागरी पौर्णिमा, थोडं सविस्तर
- ०१
सणाविषयी
कोजागरी हे नाव "को जागर्ति" या संस्कृत प्रश्नातून आले: कोण जागे आहे? मध्यरात्री लक्ष्मी पृथ्वीवर फिरते, आणि जो जागा आहे त्याला धनधान्याचा आशीर्वाद देते. म्हणून आज रात्रभर जागरण.
आणि दूध का? पावसाळा संपलेला असतो, आणि आजचा पूर्ण चंद्र वर्षातला सगळ्यात तेजस्वी मानतात. त्याची किरणे अमृत घेऊन येतात, अशी श्रद्धा. म्हणून दूध आटवून मध्यरात्री चांदण्यात ठेवतात, आणि मग पितात.
जागे राहणे म्हणजे फक्त डोळे उघडे ठेवणे नाही. आजचा धडा: सावध राहा. संधी आली की ओळखा, आणि मिळालेल्या धनाची काळजी घ्या.
- ०२
वलित ब्राह्मणाची कथा
मगध देशात वलित नावाचा गरीब ब्राह्मण राहायचा. त्याची बायको भांडखोर, तो सांगेल त्याच्या उलटे करणारी. वडिलांच्या श्राद्धाचे पिंड तिने गंगेत न टाकता खड्ड्यात फेकले, आणि वैतागून वलित घर सोडून निघून गेला.
रानात आश्विन पौर्णिमेच्या मध्यरात्री त्याला कोजागरीचे जागरण करणाऱ्या नागकन्या भेटल्या. त्यांनी त्याला फासे खेळायला बोलावले. खेळता खेळता वलितकडे होते नव्हते ते सगळे गेले.
तेवढ्यात लक्ष्मी तिथून जात होती. तो जागा आहे हे पाहून तिने त्याच्यावर कृपा केली, आणि वलितचे नशीब पालटले. धन घेऊन तो घरी परतला, आणि बायकोनेही आनंदाने स्वागत केले. म्हणून कोजागरीला जागे राहायचे.
- ०३
महाराष्ट्रात आणि इतरत्र
संध्याकाळी लक्ष्मी आणि ऐरावतावरच्या इंद्राची पूजा. मग दूध आटवून त्यात केशर, वेलची आणि सुका मेवा, म्हणजे मसाला दूध. मध्यरात्री ते चांदण्यात ठेवतात, लक्ष्मीला नैवेद्य दाखवतात, आणि सगळे मिळून पितात.
घरातल्या सगळ्यात मोठ्या अपत्याचे आज औक्षण करतात: त्याची किंवा तिची आश्विनी. गच्चीवर, अंगणात गप्पा, गाणी आणि खेळ रंगतात, उत्तररात्रीपर्यंत.
कोकणात आज नवान्न: नव्या तांदळाचा भात आणि खीर. नव्या पिकाबद्दल कृतज्ञता.
उत्तर भारतात खीर रात्रभर चांदण्यात ठेवून सकाळी प्रसाद म्हणून खातात. ब्रजमध्ये ही कृष्णाच्या रासलीलेची रात्र, गुजरातमध्ये चांदण्यात गरबा, बंगालमध्ये लक्खी पूजा, आणि ओडिशात कुमार पौर्णिमा.
पूजा कशी करायची?
थोडक्यात: दिवसा उपवास, संध्याकाळी लक्ष्मी आणि इंद्राची पूजा, मध्यरात्री चांदण्यातले आटीव दूध, आणि ज्येष्ठ अपत्याचे औक्षण.
- १जमत असेल तर दिवसभर उपवास करा.आजारी, गरोदर किंवा वयस्कर असाल तर उपवास टाळा: पूजा आणि जागरण पुरेसे.
- २संध्याकाळी लक्ष्मीची, आणि ऐरावतावर बसलेल्या इंद्राची पूजा करा.उपोषण, पूजन आणि जागरण: या व्रताची ही तीन अंगे.
- ३दूध आटवा, आणि त्यात केशर, वेलदोडे, बदाम, पिस्ते, चारोळी, जायफळ आणि साखर घाला.दूध मंद आचेवर ढवळत राहा, म्हणजे खाली लागत नाही. साखर शेवटी घाला.
- ४मध्यरात्री ते दूध गच्चीवर किंवा अंगणात चांदण्यात ठेवा.भांड्यावर स्वच्छ जाळीचे किंवा पातळ सुती कापड झाका, म्हणजे किडे आणि धूळ आत जात नाही.
- ५आटीव दुधाचा नैवेद्य लक्ष्मीला आणि चंद्राला दाखवा.चंद्र नीट दिसेल अशा ठिकाणी नैवेद्य दाखवा.
- ६घरातल्या ज्येष्ठ अपत्याला ओवाळून त्याची किंवा तिची आश्विनी साजरी करा.ज्येष्ठ अपत्य मुलगा असो किंवा मुलगी: दोघांचीही आश्विनी साजरी होते.
- ७मध्यरात्रीनंतरही जागरण करा: गप्पा, गाणी आणि खेळ.मुलांना झोप आली तर झोपू द्या: जागरण जेवढे जमेल तेवढे.
- ८तेच दूध सगळ्यांनी प्रसाद म्हणून प्या.दूध त्याच रात्री संपवा, किंवा फ्रीजमध्ये ठेवा: बाहेर रात्रभर ठेवू नका.
काय लागेल?टिक करत जा
१२ पैकी ० तयार
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
कोजागरीला दूध चांदण्यात का ठेवतात?
या रात्रीच्या चंद्राच्या किरणांत अमृत असते, अशी श्रद्धा आहे. चांदणे पडलेले दूध त्या अमृतासारखे मानून प्रसाद म्हणून पितात.
रात्रभर जागावेच लागते का?
नाही. मध्यरात्री लक्ष्मी "को जागर्ति?" विचारते, म्हणून मध्यरात्रीनंतरपर्यंत जागतात. अनेक घरांत उत्तररात्रीपर्यंत जागरण चालते, पण जेवढे जमेल तेवढे पुरे.
आश्विनी म्हणजे काय, आणि ती कोणाची साजरी करतात?
कोजागरीला प्रत्येक कुटुंबातल्या ज्येष्ठ अपत्याला ओवाळतात: तीच त्याची किंवा तिची आश्विनी. अनेक घरांत त्याला किंवा तिला भेटही देतात.
दूध सकाळपर्यंत बाहेर ठेवायचे का?
महाराष्ट्रात मसाला दूध त्याच रात्री पितात. उत्तर भारतात शरद पौर्णिमेला खीर रात्रभर उघड्यावर ठेवून सकाळी खातात. तसे करणार असाल तर ती झाकून, मांजरी आणि किड्यांपासून दूर ठेवा.
उपवास कसा सोडायचा?
रात्री पूजा आणि नैवेद्यानंतर, चांदण्यातले दूध प्रसाद म्हणून पिऊन उपवास सोडतात. काही घरांत नव्या तांदळाचा भात किंवा खीरही करतात.
ॲपमध्ये आठवण लावा
ॲप आदल्या दिवशी आणि त्या दिवशी सूचना पाठवते, इंटरनेट नसतानाही.